Zülfü Livaneli’nin Diyarbakır’da Amedspor atkısı takmasının ardından başlayan tartışma, sanatçının açıklaması ve AKP İstanbul Milletvekili Yücel Arzen Hacıoğulları’nın Meclis kürsüsünden yaptığı faşizm çıkışıyla büyüdü. Livaneli’nin milliyetçi ve ırkçı tepkiler karşısında atkının arkasında durmaması, halkların kardeşliği ve aydın sorumluluğu üzerinden eleştirilirken, AKP’li vekilin faşizm söylemi de iktidarın Kürt meselesindeki politikalarıyla birlikte tartışmaya açıldı.
Diyarbakır’da Tigris Senfoni Orkestrası’nın 26 Ekim’de düzenlediği konsere katılan sanatçı Zülfü Livaneli’nin Amedspor atkısı takmasıyla başlayan tartışma sürüyor. Amedspor Başkanı Nahit Eren’in konserde Livaneli’ye atkı takmasının ardından sanatçı, özellikle milliyetçi ve ulusalcı çevrelerin hedefi oldu. Livaneli’nin eleştirilere karşı yaptığı açıklama ise bu kez Kürt kamuoyunda tartışma yarattı.
Tartışma, AKP İstanbul Milletvekili Yücel Arzen Hacıoğulları’nın 5 Kasım’da TBMM Genel Kurulu’na Amedspor atkısıyla çıkarak Livaneli’ye yönelik baskıları faşizm kavramı üzerinden eleştirmesiyle Meclis’e de taşındı.
Bir futbol takımının atkısı etrafında başlayan tartışma, Türkiye’de Kürt kimliğinin kamusal alandaki görünürlüğünü, halkların kardeşliği söyleminin sınırlarını ve aydınların milliyetçi baskılar karşısındaki tutumunu yeniden gündeme getirdi.
Bir atkıdan neden bu kadar rahatsız oldular?
Amedspor, Diyarbakır merkezli bir futbol kulübü olmanın ötesinde, yıllardır Kürt toplumunun kültürel ve toplumsal görünürlüğüyle ilişkilendirilen sembollerden biri haline geldi. Kulübün taraftarlarının ve temsil ettiği toplumsal çevrenin karşılaştığı ayrımcı tutumlar, Amedspor’u futbol sahasının ötesinde de politik ve toplumsal tartışmaların konusu yaptı.
Dolayısıyla Amedspor atkısı takmak, herhangi bir futbol takımının renklerini taşımaktan ibaret olmayabiliyor. Kürt kimliğinin hâlâ siyasal sadakat testlerine tabi tutulduğu bir ülkede bu atkı, eşitlik, tanınma ve birlikte yaşama iradesinin de sembollerinden biri olarak görülüyor.
Livaneli’nin Diyarbakır’daki konserde Amedspor atkısıyla seyirciyi selamlaması, başlı başına doğal bir dayanışma görüntüsüydü. Ancak bu görüntünün milliyetçi çevrelerde bölücülük ve Kürtçülük suçlamalarına dönüştürülmesi, Kürt kimliğiyle ilgili en sıradan sembolik temasın bile nasıl siyasallaştırıldığını bir kez daha gösterdi.
Burada sorgulanması gereken, Livaneli’nin Amedspor atkısı takması değil, bu davranış nedeniyle kendisini hedef alan zihniyettir.
Livaneli’nin açıklaması ve aydın sorumluluğu
Livaneli, kendisine yöneltilen eleştirilere karşı yaptığı açıklamada, Amedspor Başkanı’nın atkıyı boynuna taktığını ve kendisinin de bu atkıyla seyircileri selamladığını anlattı.
Kendisine yöneltilen bölücülük ve Kürtçülük suçlamalarına karşı, “Gidin bu siyasi dertlerinizi Devlet Bahçeli’ye söyleyin. Eğer korkuyorsanız başka türlü ifade edin. Esas bunlara karar veren, bunları yapan onlar” ifadelerini kullandı.
Siyasetçi olmadığını, elinde herhangi bir devlet yetkisi bulunmadığını belirten Livaneli, kendisini türküler, şarkılar ve kitaplarıyla var olan bir sanatçı olarak tanımladı. Yakın arkadaşı Onat Kutlar’ın PKK saldırısında öldürülmesini hatırlatarak kendisine yöneltilen PKK’lılık suçlamalarına da tepki gösterdi.
Elbette Livaneli’nin milliyetçi çevreler tarafından hedef gösterilmesi kabul edilemez. Bir sanatçının Amedspor atkısı takması nedeniyle kendisini siyasi suçlamalara karşı savunmak zorunda bırakılması da demokratik haklar ve ifade özgürlüğü bakımından sorgulanması gereken bir durum.
Ancak tartışmanın diğer boyutu da göz ardı edilemez: Livaneli, kendisine yöneltilen suçlamalara karşı çıkarken neden Amedspor atkısını ve temsil ettiği toplumsal anlamı açıkça sahiplenmek yerine, atkının kendisine nasıl takıldığını anlatma ihtiyacı duydu?
Neden “Evet, Amedspor atkısı taktım. Bundan da onur duyarım. Kürt halkının kültürel ve toplumsal değerlerine saygı duymak, halkların kardeşliğinin gereğidir” diyemedi?
Uzun yıllardır barış, özgürlük ve halkların kardeşliği söylemiyle tanınan bir sanatçıdan beklenen, kendisini milliyetçi çevrelerin suçlamalarından aklamaya çalışmak değil, bu suçlamaların dayandığı zihniyetle arasına açık bir mesafe koymasıydı.
Livaneli’nin açıklamasındaki sorun, kendisine yöneltilen haksız suçlamalara yanıt vermesi değil; Amedspor atkısının arkasında durmak yerine, sanki istemeden gerçekleşmiş bir davranışın sorumluluğundan kurtulmaya çalışır bir dil kullanmasıdır.
Bu yaklaşım, Kürt kamuoyunda haklı bir hayal kırıklığı yarattı.
Yılmaz Odabaşı: “Mertçe arkasında duramadınız”
Livaneli’ye yönelik dikkat çeken eleştirilerden biri, şair ve yazar Yılmaz Odabaşı’ndan geldi. Livaneli’nin 2025’teki ilk Diyarbakır ziyaretine ve 26 Ekim 2026’da Tigris Senfoni Orkestrası konseri için kente gelişine kendisinin aracılık ettiğini belirten Odabaşı, sanatçının atkı sonrasında yaptığı açıklamayı eleştirdi.
Odabaşı, Livaneli’nin Diyarbakır ziyaretlerini sosyal medya hesaplarından paylaşmamasını da sorguladı. Berlin, Paris ve Ege’deki ziyaretlerini takipçileriyle paylaşan sanatçının iki kez Diyarbakır’a gelmesine rağmen bu ziyaretleri duyurmamasını eleştiren Odabaşı, Amedspor atkısı nedeniyle tepki görmeseydi Livaneli’nin Diyarbakır’a gittiğini yine açıklamayacağını düşündüğünü belirtti.
Odabaşı’nın en sert eleştirisi ise atkının kendisine aniden takıldığı yönündeki açıklamaya yönelikti.
“Yanımda Amedspor başkanı oturuyordu, aniden atkıyı boynuma taktı” sözlerine karşılık Odabaşı, atkının takılacağından Livaneli’nin önceden haberdar olduğunu ileri sürdü.
“Amedspor atkısı size aniden takılmadı. Takılacağına dair bilginiz, haberiniz vardı. ‘Ne var taktıysam?’ diye mertçe arkasında duramadınız!” diyen Odabaşı, Amedspor’un meşru bir spor kulübü olduğunu ve atkı takmanın ayıp ya da suç olmadığını vurguladı.
Odabaşı, eleştirisini şu sözlerle sürdürdü:
“Bu konuda canhıraş biçimde kendinizi savunma çabanız doğrusu yadırgadık; hiç yakışmadı. Biz dünyanın bütün halklarının kültürel sembollerinin enternasyonal saygısını boynumuza takmış değerlerden geliyoruz oysa.”
Aziz Nesin örneğiyle aydın tutumunu sorguladı
Odabaşı’nın açıklamasında dikkat çeken bir diğer bölüm, Livaneli’nin Diyarbakır ziyaretini geçmişte kente davet ettiği Aziz Nesin’in ziyaretiyle karşılaştırması oldu.
Sıkıyönetim yıllarında Diyarbakır’da kültür ve sanat organizasyonları düzenlediğini, çok sayıda aydın ve yazarın kente gelmesine aracılık ettiğini anlatan Odabaşı, bunlardan birinin de Aziz Nesin olduğunu hatırlattı.
Nesin’in Diyarbakır Askeri Cezaevi’nde yaşananları dinledikten sonra bu gerçekleri farklı platformlarda anlattığını ve daha sonra “Bulgaristan’da Türkler, Türkiye’de Kürtler” kitabını yayımladığını belirtti.
Livaneli’nin ise Diyarbakır’da herhangi bir engelle karşılaşmadığı halde kente tedirgin geldiğini savunan Odabaşı, Büyükşehir Belediyesi Eşbaşkanı Serra Bucak’ı ziyaret etme önerisini de ancak uzun tereddütlerin ardından kabul ettiğini aktardı.
Odabaşı, iki aydının Diyarbakır ziyaretleri arasındaki farkı şu sözlerle dile getirdi:
“Aziz Nesin hocamın Diyarbakır’a gelişi ve dönüşü ile sizin geliş ve dönüşünüz arasındaki aydın tutumu ve cüret farkını bize çok net biçimde gösterdiniz. Teşekkür ederiz.”
Odabaşı’nın eleştirisi, Livaneli’nin geçmişteki sanatsal ve demokratik katkılarını yok saymaktan ziyade, bir aydının savunduğu değerlerle karşı karşıya kaldığı toplumsal baskılar karşısındaki tutarlılığını sorguluyor.
Aydın olmak, yalnızca barıştan, kardeşlikten ve özgürlükten söz etmek değildir. Bu değerler baskı altına alındığında da onların yanında durabilmektir.
AKP’li vekil Meclis’te Amedspor atkısı taktı
Tartışma 5 Kasım’da TBMM Genel Kurulu’na da taşındı. AKP İstanbul Milletvekili Yücel Arzen Hacıoğulları, Genel Kurul’da Amedspor atkısı takarak yaptığı konuşmayla Livaneli’ye yönelik eleştirilere karşı çıktı.
Bir Beşiktaş taraftarı olduğunu belirten Hacıoğulları, Amedspor atkısını kimsenin kendisine taktıramayacağını, kendi iradesiyle taktığını söyledi.
Hacıoğulları, konuşmasında Fransız düşünür Roland Barthes’a atfedilen “Faşizm konuşma yasağı değil, söyleme mecburiyetidir” sözünü hatırlatarak Livaneli’nin bir haftadır açıklama yapmak zorunda bırakılmasını eleştirdi.
AKP’li vekil şu ifadeleri kullandı:
“Faşizm konuşma yasağı değil, söyleme mecburiyetidir diyor Roland Barthes. Sıradan faşistler Bay Zülfü Livaneli’ye bir haftadır açıklama yaptırıyorlar. Amedspor’un kaşkolunu ben takmadım, bana taktırdılar diye tekmil verdirtiyorlar. Onurlu Diyarbakır şehrinin güzide futbol takımı Amedspor’un kaşkolunu bir Beşiktaşlı olarak tabii ki kimse bana taktıramaz. Onu ben kendim takarım.”
Hacıoğulları konuşmasının devamında Paul Éluard’ın özgürlük şiirinden dizeler okuyarak “Ah özgürlük, ah özgürlük” sözleriyle konuşmasını tamamladı.
İktidarın faşizm söylemi ve Kürt meselesindeki çelişki
Hacıoğulları’nın Livaneli’ye yönelik baskılara karşı çıkması ve Amedspor atkısını kendi iradesiyle taktığını vurgulaması, sembolik açıdan önemli bir mesaj olarak değerlendirilebilir. Ancak AKP’li vekilin faşizm kavramını kullanırken mensubu olduğu iktidarın siyasal pratiğini tartışmanın dışında tutması, konuşmanın en önemli çelişkisini oluşturuyor.
Faşizm, yalnızca bir sanatçının sosyal medyada hedef gösterilmesi veya açıklama yapmaya zorlanmasıyla sınırlı bir kavram değil. İfade özgürlüğünün sınırlandırılması, siyasal muhalefetin baskı altına alınması, seçilmiş iradenin gasp edilmesi, toplumsal kimliklerin inkârı ve devlet gücünün demokratik hakları bastırmak için kullanılması da bu tartışmanın temel başlıkları arasında.
AKP iktidarının Kürt meselesindeki pratiğine bakıldığında bu soruların görmezden gelinmesi mümkün değil. Seçilmiş belediye eşbaşkanlarının görevden alınarak yerlerine kayyım atanması, Kürt siyasetçilerinin uzun yıllardır yargı ve cezaevi baskısı altında tutulması, Kürt kimliğinin ve siyasal taleplerinin güvenlikçi politikalarla ele alınması, iktidarın demokrasi ve özgürlük söylemiyle uygulamaları arasındaki mesafeyi ortaya koyuyor.
Üstelik Türkiye bir yandan yeni bir barış ve çözüm arayışını tartışırken diğer yandan demokratikleşmenin hukuki ve kurumsal güvencelerini oluşturmuş değil.
Böylesi bir siyasal tablonun içinden gelen bir iktidar temsilcisinin Meclis kürsüsünden faşizm dersi vermesi, ister istemez şu soruyu gündeme getiriyor: Faşizme karşı olmak, yalnızca Livaneli’ye yönelen baskıyı eleştirmek midir, yoksa kendi iktidarının baskıcı uygulamalarıyla da hesaplaşmayı gerektirir mi?
Bir sanatçının Amedspor atkısı nedeniyle açıklama yapmak zorunda bırakılmasını eleştirmek elbette önemlidir. Ancak aynı özgürlükçü tutumun Kürtlerin seçilmiş temsilcileri, siyasal örgütlenmeleri, kültürel hakları ve demokratik iradeleri söz konusu olduğunda da gösterilmesi gerekir.
Amedspor atkısını Meclis’te takmakla Amedspor’un temsil ettiği toplumsal iradenin demokratik haklarını savunmak aynı şey değildir. Sembolik dayanışmanın siyasal ve kurumsal karşılığı da olmalıdır.
Halkların kardeşliği zor zamanlarda sınanır
Bu tartışma, Türkiye’de barış ve demokratikleşme arayışının önündeki zihniyet engellerini de görünür kılıyor.
Kürtlerle kardeşlikten söz etmek, onların acılarını anmak, kültürlerine saygı duyduğunu söylemek önemlidir. Ancak eşitlik, Kürtlerin kendi kimlikleriyle, sembolleriyle, siyasal iradeleriyle ve demokratik talepleriyle birlikte yaşamın eşit kurucuları olarak kabul edilmesini gerektirir.
Amedspor atkısı bu açıdan Livaneli için bir sanatçıya yöneltilen haksız suçlamaların çok ötesinde bir anlam taşıyor. Atkıyı takmak doğal bir dayanışma jestiydi. Gelen ırkçı ve milliyetçi tepkiler karşısında onu sahiplenmek ise halkların kardeşliği söyleminin gerçek bir sınavıydı.
Livaneli, açıklamasıyla bu sınavda ortaya çıkan tereddütleri giderecek güçlü bir tutum sergileyemedi. Bu durum sanatının, edebiyatının ve geçmişteki demokratik katkılarının değerini ortadan kaldırmaz. Ancak aydın sorumluluğuna ilişkin eleştirileri de geçersiz kılmaz.
AKP’li vekilin faşizm çıkışına gelince; iktidarın baskıcı politikalarıyla yüzleşmeden, Kürtlerin demokratik hakları konusunda somut bir değişimi savunmadan faşizm karşıtlığı yapmak, kavramın siyasi bir söylem aracına indirgenmesi riskini taşıyor.
Halkların kardeşliği, bir konser sahnesinde takılan atkıyla başlayabilir. Fakat gerçek anlamını, o atkının temsil ettiği halkın eşitlik ve özgürlük talepleri karşısında nerede durulduğu belirler.
Bir atkının arkasında durmak bazen bir aydının, bazen de bir iktidarın demokrasi, özgürlük ve eşitlik konusundaki tutumunu görünür kılar.
