Avrupa’daki sınıf hareketinin durumunu inceleyeceğimiz dosyanın giriş yazısında, Avrupa’nın birçok ülkesinde son yıllarda yeniden yükselen grev dalgasının işçi sınıfının toplumsal ve siyasal sahneden çekildiği yönündeki tezleri boşa çıkardığını belirtmiştik. Fransa’dan Almanya’ya, Britanya’dan Belçika’ya kadar uzanan mücadeleler, Avrupa işçi sınıfının yeni bir hareketlenme dönemine girdiğini gösteriyor.
Bu eğilimin en dikkat çekici örneklerinden biri son bir yılda Portekiz’de yaşandı.
Avrupa Birliği tarafından uzun süre “istikrarlı büyüme modeli” olarak gösterilen Portekiz’de, düşük ücretler, konut krizi, artan yaşam maliyetleri ve çalışma yasalarında hak kayıpları yaratan düzenlemeler geniş bir toplumsal hoşnutsuzluk yarattı. Bu hoşnutsuzluk önce öğretmenler, sağlık çalışanları ve demiryolu işçileri gibi sektörlerdeki grevlerle görünür hale geldi, ardından ülke çapında iki büyük genel greve dönüştü.[1]
Öğretmenlerden demiryolu işçilerine
Portekiz’de son yıllarda en mücadeleci kesimlerden biri eğitim emekçileri oldu. Öğretmen sendikaları ücret artışları, kariyer basamaklarının yeniden düzenlenmesi ve personel eksikliğinin giderilmesi talepleriyle çok sayıda iş bırakma eylemi gerçekleştirdi. Eğitim alanındaki mücadeleler yalnızca ücret sorununa değil, kamu eğitim sisteminin giderek daha fazla kaynak yetersizliğiyle karşı karşıya kalmasına da dikkat çekti.[2]
Demiryolu işçileri de mücadelelerin ön saflarında yer aldı. 2025 yılı boyunca CP (Comboios de Portugal) çalışanlarının çeşitli sendikalar tarafından örgütlenen grevleri ülke ulaşımını ciddi biçimde etkiledi. İşçiler ücret skalalarının iyileştirilmesini, personel eksikliğinin giderilmesini ve çalışma koşullarının düzeltilmesini talep ederken, şirket yönetimi sendikaların reddettiği ücret düzenlemeleri önerdi.[3]
Kasım 2025’te demiryolu denetim ve satış personelinin örgütlü olduğu SFRCI sendikasının grevi ise personel yetersizliği, iş yükünün artması ve güvenlik kaygılarını gündeme taşıdı. Şirket yönetimi yeni personel alımlarını duyurmak zorunda kaldı.[4]
Sağlık sektöründe hemşireler ve doktorlar da ücretlerin enflasyon karşısında erimesine, personel açığına ve ağırlaşan çalışma koşullarına karşı çeşitli eylemler gerçekleştirdi. Özellikle kamu sağlık sistemindeki kadro eksikliği sağlık çalışanlarının temel mücadele başlıklarından biri haline geldi. Bu kesimler daha sonra genel grevlerin de aktif bileşenleri oldular.[5]
Mücadele genel greve dönüştü
Portekiz işçi hareketinde son dönemin en önemli gelişmesi, farklı sektörlerdeki mücadelelerin ortak bir hatta birleşmesi oldu.
Ülkenin en büyük işçi konfederasyonu CGTP’nin çağrısıyla 11 Aralık 2025 tarihinde gerçekleştirilen genel grev, son on yılın en kitlesel işçi eylemlerinden biri olarak değerlendirildi. Hava ulaşımı, demiryolları, metro, sağlık, eğitim ve kamu hizmetlerinde ciddi duruşlar yaşandı. Sendikalar hükümetin hazırladığı yeni çalışma yasasının işten çıkarmaları kolaylaştırdığını, güvencesiz çalışmayı yaygınlaştırdığını ve grev hakkını sınırlandırdığını savundu.[6]
Bu grevden yaklaşık altı ay sonra, 3 Haziran 2026’da ikinci bir genel grev gerçekleştirildi. Ülke çapında tren seferleri durdu, Lizbon metrosu tamamen kapandı, yüzlerce uçuş iptal edildi, okullar ve birçok kamu kurumu çalışamaz hale geldi. Sendikalar söz konusu düzenlemenin çalışma saatlerini esnekleştirdiğini, iş güvencesini zayıflattığını ve sendikal hakları gerilettiğini belirtiyordu.[7]
Önemli olan yalnızca grevler değil
Portekiz deneyiminin önemi yalnızca grev sayılarında ya da katılım oranlarında değildir. Daha önemli olan, farklı sektörlerde ortaya çıkan taleplerin ortak bir toplumsal muhalefet zemininde birleşebilmesidir.
Öğretmenlerin eğitim hakkı için yürüttüğü mücadele ile demiryolu işçilerinin ücret talepleri, sağlık çalışanlarının personel açığına karşı itirazları ve gençlerin konut krizine yönelik tepkileri aynı toplumsal zeminde buluşmaktadır. Sorunun kaynağında, Avrupa’nın birçok ülkesinde olduğu gibi, neoliberal politikaların yarattığı düşük ücret, güvencesizlik ve kamusal hizmetlerin aşındırılması bulunmaktadır.
Nitekim Haziran 2026 sonunda Portekiz Komünist Partisi (PCP), işçi hareketinin yürüttüğü mücadele sonucunda hükümetin hazırladığı çalışma yasası paketinin geri çekilmesini “işçilerin büyük zaferi” olarak değerlendirdi. Parti açıklamasında öğretmenlerin, hemşirelerin ve farklı sektörlerdeki işçilerin mücadelesinin bu sonucun ortaya çıkmasında belirleyici rol oynadığı vurgulandı.[8]
Avrupa açısından ne söylüyor?
Portekiz bugün Avrupa işçi hareketinin karşı karşıya bulunduğu temel çelişkileri berrak biçimde ortaya koyuyor.
Bir yanda büyüyen ekonomi, artan turizm gelirleri ve olumlu makroekonomik göstergeler; diğer yanda düşük ücretler, yükselen kiralar, güvencesizlik ve hak kayıpları.
Bu çelişki yalnızca Portekiz’e özgü değil. Fransa’da emeklilik reformuna karşı mücadele eden işçilerle, Almanya’da ücret artışı talep eden kamu emekçileriyle, Britanya’da sağlık çalışanlarının grevleriyle aynı tarihsel sürecin parçalarıdır.
Dolayısıyla Portekiz’de son bir yıl içinde yaşanan grevler ve genel grevler yalnızca ulusal gelişmeler olarak değil, Avrupa’da sınıf hareketinin yeniden canlanmasının önemli göstergelerinden biri olarak değerlendirilmelidir. İşçi sınıfı henüz kıta ölçeğinde birleşik ve kalıcı bir siyasal güç yaratabilmiş değildir; ancak son dönemdeki mücadeleler, Avrupa’nın geleceğinin yalnızca sermaye programları tarafından değil, emekçilerin direnişi tarafından da şekillendirileceğini göstermektedir.
Dipnotlar
[1] Reuters, Portugal general strike over labour reform halts trains, flights, shuts schools, 3 Haziran 2026.
https://www.reuters.com/business/world-at-work/portugal-general-strike-over-labour-reform-halts-trains-flights-shuts-schools-2026-06-03/
[2] PCP, Communiqué of the Central Committee of the PCP, 28 Haziran 2026.
https://www.pcp.pt/en/communique-central-committee-pcp-june-27-and-28-2026
[3] CP – Comboios de Portugal, Comunicado, 7 Mayıs 2025.
https://www.cp.pt/institucional/pt/comunicacao/imprensa/comunicados
[4] CP – Comboios de Portugal, Comunicado, 3 Kasım 2025.
https://www.cp.pt/institucional/pt/comunicacao/imprensa/comunicados
[5] Reuters, Portugal general strike over labour reform halts trains, flights, shuts schools, 3 Haziran 2026.
https://www.reuters.com/business/world-at-work/portugal-general-strike-over-labour-reform-halts-trains-flights-shuts-schools-2026-06-03/
[6] Associated Press, A major strike in Portugal severely disrupts travel and public services, 11 Aralık 2025.
[7] Reuters, Portugal general strike over labour reform halts trains, flights, shuts schools, 3 Haziran 2026.
https://www.reuters.com/business/world-at-work/portugal-general-strike-over-labour-reform-halts-trains-flights-shuts-schools-2026-06-03/
[8] PCP, General Strike of June 3, 2026: a great assertion of the strength to defeat the Labour Package ve Communiqué of the Central Committee of the PCP, Haziran 2026.
https://www.pcp.pt/en
