İsviçre’de yemek dağıtım şirketi Just Eat’in yaklaşık 500 kuryeyi işten çıkarma planı Zürih’te protesto edildi. Şirketin kadrolu istihdam yerine serbest çalışanlara yönelmesine karşı çıkan kuryeler, ücretlerinin düşmesinden ve sosyal güvencelerini kaybetmekten endişe ediyor. Sendikalar, işten çıkarmaların durdurulmasını ve çalışanların haklarının korunmasını talep ediyor.
İsviçre’nin Zürih kentinde Just Eat çalışanları, şirketin toplu işten çıkarma ve istihdam modelini değiştirme planına karşı 29 Ekim Perşembe günü protesto düzenledi.
Kuryeler, Syndicom sendikası temsilcileriyle birlikte şirketin Zürih’in 3. bölgesindeki Manesseplatz’da bulunan merkezinin önünde toplandı.
Şirketin kararına tepki gösteren çalışanlar, iş güvencesinin korunmasını, mevcut sosyal haklarının sürdürülmesini ve işten çıkarmalar gerçekleşirse adil bir sosyal plan hazırlanmasını istedi.
Protestoda bir kurye, Just Eat yönetimine seslenerek “Adil ücret olmadan karnımızı doyuramayız” dedi.
Bazı çalışanlar ise şirketin adını taşıyan ekipmanlarındaki “Just Eat” yazısını “Just Starve” (Aç kal) olarak değiştirerek işten çıkarmaları protesto etti.
700 çalışanın yaklaşık 500’ü işini kaybedebilir
Just Eat İsviçre yönetimi, geçtiğimiz hafta ülkedeki çalışma modelini kapsamlı biçimde değiştireceğini açıklamıştı.
İsviçre haftalık gazetesi WOZ’un ulaştığı şirket içi belgeye göre Just Eat, yaklaşık 700 kuryesinden 500’ünü işten çıkarmayı planlıyor.
Şirket, bugüne kadar doğrudan istihdam ettiği ve düzenli ücret ödediği çalışanların yerine, teslimat başına ödeme alan bağımsız kuryeler ve dış hizmet sağlayıcılarla çalışmayı hedefliyor.
Yeni modelin özellikle Zürih, Bern, Basel, Winterthur ve Doğu İsviçre’de uygulanması öngörülüyor.
Bu değişiklik, kuryelerin ücretli izin, hastalık ve kaza durumunda gelir güvencesi ile işveren tarafından sağlanan sosyal sigorta koruması gibi haklarını kaybetme tehlikesini beraberinde getiriyor.
“Aynı işi yapacağız ama daha az kazanacağız”
Blick gazetesine konuşan 23 yaşındaki bir kurye, Just Eat’te haftada 30 saat çalışarak eğitim masraflarını karşıladığını anlattı.
Şirketin kararından dolayı hem üzgün hem de öfkeli olduğunu belirten çalışan, işten çıkarmalar nedeniyle bazı meslektaşlarının geçim kaynaklarını tamamen kaybedebileceğini söyledi.
Daha önce Uber Eats için çalışmış olan 26 yaşındaki bir başka kurye ise yeni sistemin koşullarını bildiğini belirterek ücretli izin ve sigorta güvencesinin kaybedilmesinden duyduğu endişeyi dile getirdi.
Çalışana göre değişiklik, aynı işi yapan kuryelerin daha düşük gelir elde etmesine yol açacak.
Üç yıldır Just Eat’te çalışan Panagiotis Tenko da mevcut istihdam modelinin önemini kendi deneyimi üzerinden anlattı.
Geçen yıl elini kırdığında ücret almaya devam edebildiğini belirten Tenko, yeni modelde böyle bir güvencenin bulunmayabileceğine dikkat çekti.
Şirket gece siparişlerini gerekçe gösteriyor
Just Eat İsviçre CEO’su Lukas Streich, değişikliği müşteri alışkanlıklarının farklılaşması ve sektördeki rekabetin artmasıyla açıklıyor.
Streich’e göre tüketiciler artık yalnızca öğle ve akşam saatlerinde değil, gece geç saatlerde de yemek sipariş etmek istiyor.
Şirket yönetimi, önceden hazırlanan sabit vardiyalarla bu talebe karşılık vermenin zorlaştığını savunuyor. Yeni sistemin kuryelere siparişleri kabul etme veya reddetme konusunda daha fazla esneklik sağlayacağını öne sürüyor.
Ancak sendikalar, bu esnekliğin çalışanlar açısından güvencesizlik anlamına geldiğini belirtiyor.
Syndicom yetkilisi Urs Zbinden, kurye platformlarında çalışanların sürekli sipariş beklemek zorunda kalabildiğini ve bekleme sürelerinin gelir güvencesi sağlamadığını vurguluyor.
WOZ’a konuşan Zbinden, Uber Eats modelinde çalışan kuryelerin ortalama saatlik gelirinin yaklaşık 10 İsviçre frangına kadar düştüğünü belirtti.
Sendikaya göre yeni sistem, şirketlerin işveren sorumluluklarını azaltırken sipariş eksikliği, hastalık ve kaza gibi ekonomik riskleri çalışanlara yüklüyor.
Sendikalardan kanton yönetimine çağrı
Just Eat’in planları, İsviçre’de uzun süredir tartışılan platform çalışanlarının hukuki statüsünü de yeniden gündeme getirdi.
İsviçre Federal Mahkemesi’nin Uber Eats kuryelerinin çalışma statüsüne ilişkin kararlarının ardından Cenevre ve Vaud kantonlarında platformların işveren yükümlülüklerini yerine getirmesi gerekiyor.
Bu nedenle Just Eat, söz konusu iki kantonda mevcut çalışanlarını istihdam etmeyi sürdürmeyi planlıyor.
Zürih’te ise benzer uygulamalara yeterince müdahale edilmediği gerekçesiyle kanton yönetimine yönelik eleştiriler artıyor.
26 Ekim’de Zürih Kanton Meclisi’nde Sosyal Demokrat Parti (SP), Yeşiller ve Alternatif Liste (AL) temsilcileri, şirketlerin kuryeleri gerçekte bağımlı çalışan olmalarına rağmen serbest meslek sahibi olarak göstermesine karşı önlem alınmasını istedi.
Unia sendikası da 29 Ekim’de yayımladığı çağrıda, kantonların ve İsviçre Ekonomiden Sorumlu Devlet Sekreterliği’nin (SECO) platform şirketlerinin istihdam uygulamalarını denetlemesini talep etti.
Kuryeler işten çıkarmaların durdurulmasını istiyor
Just Eat’te toplu işten çıkarmalara ilişkin çalışanlara danışma süreci kasım ayının başına kadar devam edecek.
WOZ’un aktardığına göre şirketin önerdiği sosyal plan, işten çıkarılacak çalışanlara yalnızca bir aylık ücret tutarında tazminat öngörüyor.
Syndicom ise öncelikle toplu işten çıkarmalardan vazgeçilmesini, bunun gerçekleşmemesi durumunda çalışanların ekonomik kayıplarını karşılayacak adil bir sosyal plan hazırlanmasını istiyor.
Zürih’teki protesto, yemek dağıtım sektöründe giderek yaygınlaşan platform ekonomisinin temel çelişkisini bir kez daha görünür kıldı: Şirketler daha esnek ve düşük maliyetli çalışma modellerine yönelirken, kuryeler düzenli gelirlerini, sosyal sigortalarını ve iş güvencelerini korumak için mücadele ediyor.
Kasım başında sona erecek danışma süreci, yüzlerce Just Eat çalışanının geleceği açısından belirleyici olacak.
