Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde (KDC) Cumhurbaşkanı Félix Tshisekedi’nin 2028’de sona erecek ikinci döneminin ardından yeniden aday olmasının önünü açabileceği belirtilen anayasa değişikliği girişimlerine karşı 15 Eylül’de ülke çapında protestolar düzenlendi. Başkent Kinşasa’da yüzlerce kişinin katıldığı yürüyüş polis tarafından göz yaşartıcı gaz ve uyarı ateşiyle dağıtıldı. Eylemler Lubumbashi başta olmak üzere başka kentlere de yayıldı. Reuters
Muhalefetteki C64 (Coalition Article 64) platformunun çağrısıyla yapılan eylemler, ülkede cumhurbaşkanlığı görev süresine ilişkin anayasal sınırların değiştirilmesi tartışmasının yeni bir aşamaya geçtiğini gösterdi.
C64; Martin Fayulu, Moïse Katumbi, Jean-Marc Kabund, Augustin Matata Ponyo ve Delly Sesanga gibi farklı muhalefet aktörlerinin yer aldığı bir koalisyon. Adını, anayasaya aykırı biçimde iktidarın ele geçirilmesine karşı yurttaşların direnme hakkını düzenleyen 64. maddeden alıyor. Africanews
Kinşasa’daki yürüyüş polis müdahalesiyle dağıtıldı
Reuters’ın sahadaki muhabirlerine göre Kinşasa’daki gösteriye birkaç yüz kişi katıldı. Başlangıçta barışçıl ilerleyen yürüyüş sırasında hükümet yanlısı gruplarla protestocular arasında çatışmalar çıktı.
Reuters, iki tarafın da taş attığını ve bazı kişilerin pala taşıdığını aktardı. Ardından polis göz yaşartıcı gaz ve uyarı ateşi kullanarak kalabalığı dağıttı. Reuters
AP de yürüyüşün polis müdahalesinden önce hükümet yanlısı gruplarla yaşanan çatışmalar nedeniyle gerildiğini bildirdi. Hükümet sözcüsü Patrick Muyaya, protesto hakkının anayasal güvence altında olduğunu ancak “kurallara uygun biçimde” kullanılması gerektiğini savundu. AP News
C64 yöneticileri ise güvenlik güçlerini ve iktidara yakın grupları protestoculara karşı şiddet uygulamakla suçladı. Bu suçlamaların tamamı bağımsız biçimde doğrulanmış değil.
En az bir kişinin öldüğü bildirildi
Eylemin ardından C64 bileşenlerinden ADD Congo, Manassé Lomboto Bomengala adlı bir üyesinin aldığı yaralar nedeniyle hastanede hayatını kaybettiğini açıkladı.
Africanews’e konuşan ADD Congo Başkanı Prince Epenge, Bomengala’nın iktidar partisi UDPS’nin Limete’deki merkezi yakınlarında pala taşıyan kişiler tarafından saldırıya uğradığını öne sürdü. Muhalefet yaklaşık 50 kişinin yaralandığını belirtirken bu sayı bağımsız kaynaklarca doğrulanmış değil. En az 10 kişinin gözaltına alındığı bildirildi. Africanews
Lubumbashi’de ise yerel makamların yasakladığı gösteriye rağmen protestocular kent merkezinde toplandı. Polis kalabalığı göz yaşartıcı gaz ve uyarı ateşiyle dağıttı; çok sayıda kişinin gözaltına alındığı bildirildi. Africanews
Tartışmanın merkezinde üçüncü dönem ihtimali var
Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin mevcut anayasası cumhurbaşkanlığı görevini iki beş yıllık dönemle sınırlandırıyor. Tshisekedi 2019’da göreve geldi, 2023’te yeniden seçildi ve mevcut kurallara göre ikinci dönemi 2028’de sona erecek. Reuters
Üstelik mevcut anayasal düzen yalnız iki dönem sınırı koymakla kalmıyor; cumhurbaşkanlığı dönem sayısının değiştirilmesini de yasaklayan bir güvence içeriyor.
Ancak haziran ayında parlamentoda kabul edilen referandum düzenlemesi, devlet kurumlarının işleyişinin “ciddi biçimde bozulduğu” koşullarda anayasal değişikliğe gidilmesinin önünü açabilecek bir mekanizma oluşturuyor. Anayasa Mahkemesi temmuz sonunda referandum yasasının temel bölümlerini anayasaya uygun buldu, bazı maddeler konusunda ise çekince bildirdi. Africanews
Muhalefet, bu düzenlemenin mevcut dönem sınırını aşmak için kullanılabileceğini savunuyor.
Tshisekedi ise geçmişte üçüncü dönem için doğrudan bir planı olduğunu reddetti; ancak mayıs ayında halkın referandum yoluyla istemesi halinde yeniden aday olmaya açık olduğunu söyledi. AP News
Bu nedenle tartışma yalnız teknik bir anayasa değişikliği değil, iktidarın 2028 sonrasındaki biçimi üzerine verilen doğrudan bir siyasi mücadeleye dönüşmüş durumda.
“Ülkenin önceliği anayasa mı?”
C64, anayasanın değiştirilmesine karşı çıkarken hükümetin ülkenin güvenlik, ekonomi ve toplumsal sorunlarına öncelik vermesi gerektiğini savunuyor.
KDC’nin doğusunda Rwanda destekli M23 ile savaş sürerken ülke aynı zamanda ağır bir Ebola salgınıyla mücadele ediyor. Muhalefet, böylesi bir dönemde siyasal gündemin cumhurbaşkanının görev süresine ilişkin anayasal değişikliklere yöneltilmesine karşı çıkıyor. Africanews
Tshisekedi ise ağustos sonunda muhalefet partileri, sivil toplum ve dini örgütleri kapsayacak bir “ulusal diyalog” çağrısı yaptı. Hükümet bunu siyasal gerilimleri azaltacak bir süreç olarak sunarken, C64 çağrıyı yeterince kapsayıcı olmadığı gerekçesiyle reddetti. Reuters
Hazirandan bu yana sokakta aynı çatışma
15 Eylül eylemleri ilk değil.
C64’ın haziran ayında Kinşasa’da düzenlediği anayasa değişikliği karşıtı gösteri de polis müdahalesi ve hükümet yanlısı gruplarla yaşanan çatışmalarla sonuçlanmıştı. İnsan Hakları İzleme Örgütü güvenlik güçlerini “aşırı güç kullanmakla” suçlamış, Birleşmiş Milletler en az bir göstericinin öldüğünü bildirmişti. Africanews
Üç ay sonra aynı tartışma yeniden sokağa taşındı.
Bu kez yalnız Kinşasa’da değil, farklı kentlerde eş zamanlı gösteriler yapıldı; bazıları yerel makamlar tarafından yasaklandı, bazıları ise güvenlik güçlerinin müdahalesiyle dağıtıldı.
2028 seçimlerine iki yıl varken KDC’de temel soru artık açık biçimde ortaya çıkmış durumda:
Mevcut iki dönem sınırı korunacak mı, yoksa referandum ve anayasa değişikliği yoluyla siyasal sistem yeniden mi düzenlenecek?
Bu sorunun yanıtı parlamentoda ve mahkemelerde aranırken, 15 Eylül gösterileri tartışmanın bundan sonra yalnız kurumların içinde kalmayacağını da gösterdi.
