Peru Amazonu’nun en büyük kentlerinden Iquitos’ta sendikalar ve toplumsal örgütler 16 Eylül’de 72 saatlik bölgesel greve çıktı. Yakıt fiyatlarının yükselmesi, kronik elektrik kesintileri, su ve enerji altyapısındaki sorunlar ile Amazonya’da yayılan yasa dışı altın madenciliği grevin ortak başlıklarını oluşturuyor. CGTP Loreto, eylemin yalnız Iquitos’la sınırlı kalmadığını ve bölgenin farklı kentlerine yayıldığını belirtirken, hükümetten talepleri yerinde görüşecek üst düzey bir heyet gönderilmesini istiyor. La República
Loreto’da hayat 16 Eylül sabahından itibaren yavaşladı.
Confederación General de Trabajadores del Perú’nun (CGTP) Loreto örgütü ile bölgedeki sendikalar ve sivil toplum örgütlerinin çağrısıyla başlayan 72 saatlik grevde Iquitos’un farklı noktalarında barikatlar ve grev gözcüleri kuruldu.
La República’nın aktardığına göre eylemciler Avenida La Participación, Las Colinas, Iquitos-Nauta yolu ile Participación kavşağı ve Punchana ile Belén’in bazı noktalarında toplandı. Bazı pazarlar sınırlı saatlerde açılırken kimi akaryakıt istasyonlarının satışlarını geçici olarak durduracağı, bazı okulların da tedbir amacıyla kapalı kalacağı bildirildi. La República
Grevin ikinci günü olan 17 Eylül’de de Iquitos’un çeşitli noktalarında toplanmalar ve yol kesme eylemleri sürdü. Diario Correo’nun aktardığına göre protestocular hükümet temsilcileriyle doğrudan bir müzakere masası kurulmasını istiyor. Correo
CGTP: Grev Loreto’ya yayıldı
CGTP Loreto Sekreteri Reinaldo Tuanama, eylemin bölgede yaklaşık yüzde 90 oranında karşılık bulduğunu savundu.
Bu rakam sendikanın kendi tahmini; bağımsız bir resmi katılım verisi bulunmuyor.
Sendikaya göre protestolar yalnız Iquitos’ta değil; Yurimaguas, Contamana, Datem del Marañón, Ramón Castilla ve Requena gibi yerleşimlerde de sürüyor. Grev alanlarında üç günlük eylem boyunca katılımcılar için ortak yemek noktaları kurulması da planlandı. La República
Hareketin temel talebi ise Lima’dan yeni bir açıklama değil, bölgeye gelerek sendikalar ve toplumsal örgütlerle doğrudan görüşecek üst düzey bir hükümet heyeti.
Tuanama, Loreto’nun taleplerinin merkezden yapılan geçici açıklamalarla değil, bölgedeki koşullar görülerek ele alınmasını istediklerini belirtiyor. Diario de Loreto
İlk mesele: Yakıt fiyatı gündelik hayatı vuruyor
Loreto’daki grevin en görünür başlığı akaryakıt.
Iquitos, Peru’nun karayolu ağına doğrudan bağlı olmayan büyük bir Amazon kentidir. İnsan ve yük taşımacılığında mototaksiler ve nehir ulaşımı merkezi bir yer tutuyor.
Bu nedenle benzin ve dizel fiyatındaki artış yalnız araç sahiplerini değil, işe ulaşım maliyetinden gıda ve mal taşımacılığına kadar bütün kent ekonomisini etkiliyor.
Hükümet daha önce yükselen yakıt fiyatlarına karşı taşıma sektörüne doğrudan destek uygulaması açıklamıştı. Ağustos ayında hayata geçirilen ulusal düzenlemede belirli toplu taşıma ve yük taşımacılığı işletmeleri için uygun dizel alımlarında galon başına 4 sol destek sağlandı. Gob.pe
Loreto’daki görüşmelerin ardından hükümet, mototaksi sürücüleri ile bölgedeki çok modlu taşımacılığın da hedefli destek mekanizmasına dahil edilmesi için çalışma yürütüldüğünü duyurdu.
Ancak grev örgütleri için mesele yalnız destek sözü değil.
Yardımın kimin eline gerçekten ulaşacağı ve Loreto’daki yüksek ulaşım maliyetini ne ölçüde azaltacağı hâlâ kavganın merkezinde. La República’ya göre gerekli kayıt işlemlerinin hızlandırılması için yeni düzenlemenin 18 Eylül’e kadar çıkarılması planlanıyordu. La República
Bu nedenle hükümetin “destek geliyor” açıklaması grevi durdurmadı.
Yakıt var mı, yok mu?
Grevden hemen önce Petroperú da Loreto’daki yakıt arzına ilişkin açıklama yaptı.
Devlet şirketi, bölgede elektrik üretimini sağlayacak yakıt açısından bir sorun bulunmadığını ve enerji üreticilerinin ihtiyaçlarının karşılandığını söyledi.
Ancak akaryakıt lojistiğinde Amazon coğrafyasının kırılganlığı da aynı açıklamada ortaya çıktı.
Petroperú’ya göre 15 bin varil benzin taşıyan bir konvoy Huallaga Nehri üzerinden Iquitos Rafinerisi’ne doğru ilerliyordu ve 18 Eylül’de ulaşması bekleniyordu. 12 bin varil benzin taşıyan başka bir tekne ise nehir seviyesinin düşmesi nedeniyle 11 Eylül’den beri hareket edemiyordu. Agencia Andina
Şirket, fiyat artışlarının esas olarak uluslararası petrol fiyatları ve tedarik zincirindeki maliyetlerden kaynaklandığını, kendi yönetim kararlarının sonucu olmadığını savunuyor. Agencia Andina
Ancak bölgede yaşayanlar açısından tartışmanın maddi sonucu değişmiyor:
Yakıt pahalılaşıyor ve bunun faturası günlük ulaşım, taşımacılık ve geçim maliyetlerine yansıyor.
Elektrik kesintileri de grevin merkezinde
Loreto’daki öfkenin ikinci ayağı elektrik.
Grevciler, Electro Oriente tarafından sağlanan elektrik hizmetinde yaşanan düzenli kesintilere ve Iquitos’un enerji sistemindeki yapısal sorunlara tepki gösteriyor.
Iquitos’un Peru’nun ulusal elektrik ağına bağlanması yıllardır tartışılıyor. San Martín üzerinden Loreto’yu Sistema Eléctrico Interconectado Nacional’a bağlayacak iletim hattı planlanmış ancak hayata geçirilmemişti. La República
Bunun sonucu, kentin elektrik üretiminde fosil yakıta ve bölgesel üretim altyapısına daha fazla bağımlı kalması.
Hükümet ağustos ayında Loreto’daki yakıt tedariki ve elektriğe erişimi geliştirmek üzere yeni çalışmalar yapılacağını duyurdu. Enerji ve Maden Bakanlığı’nın kendi açıklamasında da bölgedeki enerji altyapısının güçlendirilmesi gerektiği kabul edildi. Gob.pe
Ancak Iquitos’taki 72 saatlik grev, açıklamaların sahadaki kesintileri ortadan kaldırmadığını gösteriyor.
Üçüncü cephe: Amazonya’da yasa dışı madencilik
Grevin belki de en geniş toplumsal ve ekolojik başlığı ise yasa dışı altın madenciliği.
Loreto’da özellikle Nanay havzasındaki altın madenciliği son yıllarda hızla genişledi.
Nanay sıradan bir nehir değil: Iquitos’un içme suyu açısından kritik kaynaklarından biri.
Ojo Público’nun araştırmaları, nehir üzerindeki yasa dışı madencilik faaliyetlerinde kullanılan dragaların artmasının yalnız ormansızlaşma ve su kirliliği yaratmadığını; silahlı şiddet, suç ağları ve insan ticareti gibi başka sorunlarla da iç içe geçtiğini ortaya koyuyor. Ojo-Público
Madencilik yalnız Nanay’da da kalmış değil.
Ojo Público, yasa dışı altın çıkarmanın petrol kirliliğinin yıllardır etkilediği Río Tigre havzasına da yayıldığını; yerli örgütlerin Kolombiya ve Brezilya sınırından gelen yasa dışı madenciler nedeniyle tehditler bildirdiğini aktarıyor. Ojo-Público
Başka bir araştırmada ise Loreto, Amazonas, Madre de Dios, San Martín ve Huánuco’daki en az 32 ilçenin yasa dışı madencilikten etkilendiği belgelendi. Ojo-Público
Dolayısıyla grevdeki “madenciliğe müdahale edin” talebi soyut bir çevre sloganı değil.
Söz konusu olan içme suyundan yerli toplulukların güvenliğine, şiddet ağlarından Amazon ekosistemine kadar uzanan somut bir kriz.
Altın çıkıyor, yakıt pahalı; enerji üretiliyor, elektrik kesiliyor
Loreto’daki hareketin politik çelişkisi tam da burada ortaya çıkıyor.
Amazonya onlarca yıldır petrol çıkarımının maliyetini taşıyor.
Bugün altın madenciliğinin yeni dalgası nehirleri ve yerli topraklarını baskı altına alıyor.
Buna rağmen bölgede yaşayanlar pahalı yakıt, elektrik kesintileri ve yetersiz altyapıyla karşı karşıya.
Bu tabloyu yalnız uluslararası petrol fiyatlarının yükselmesiyle açıklamak mümkün değil.
Enerji Bakanlığı’nın kendisi Loreto’da enerji altyapısının güçlendirilmesi gerektiğini kabul ederken, hükümetin verdiği ilk yanıt geçici ve hedefli sübvansiyon mekanizmaları oldu. Gob.pe
Sendikalar ise daha kalıcı bir yanıt istiyor.
Ağustosta 48 saat yetmedi, şimdi 72 saat
Loreto’daki mevcut grev birden ortaya çıkmadı.
CGTP Loreto, 25 Ağustos’ta aynı taleplerle 48 saatlik bölgesel grev başlatmıştı.
O dönemde sendika, yalnız sınırlı sayıdaki taşımacının yararlanacağı bir yakıt desteğine karşı çıkarak yardımın bütün Loreto halkının gündelik maliyetlerini hafifletecek şekilde genişletilmesini istedi.
Elektrik sisteminin ulusal şebekeye bağlanması ve yasa dışı madenciliğe karşı müdahale de o zamanki talepler arasındaydı. La República
Üç hafta sonra eylemin 72 saate çıkarılmış olması, hükümetle yapılan görüşmelerin toplumsal hoşnutsuzluğu bitirmediğini gösteriyor.
Hükümet masa kuruyor, bölge somut sonuç istiyor
Hükümet daha önce Loreto yetkilileri, taşımacılık temsilcileri ve Enerji Bakanlığı arasında teknik masalar kurdu.
Mototaksilerin destek kapsamına alınması, yakıt piyasasında rekabetin artırılması ve tedarikin güvence altına alınması bu görüşmelerde öne çıkan başlıklar oldu. La República
Fakat Loreto’daki grev örgütlerinin mesajı, yeni bir teknik toplantının ötesine geçiyor.
Yakıt fiyatı düşecek mi?
Elektrik kesintileri bitecek mi?
Iquitos’un enerji altyapısı güçlendirilecek mi?
Nanay ve diğer Amazon nehirlerinde büyüyen yasa dışı madencilik gerçekten durdurulacak mı?
CGTP ve bölgedeki toplumsal örgütler bu soruların somut yanıtını istiyor.
Bu nedenle 72 saatlik grev yalnız pahalı benzine karşı bir tüketici protestosu değil.
Ulaşım emekçilerinin, sendikaların ve bölgesel örgütlerin enerji, kamu hizmetleri ve Amazonya’nın yağmalanması arasındaki bağlantıya karşı kurduğu ortak bir mücadele hattı.
Iquitos’ta grev üçüncü güne doğru ilerlerken hükümetten beklenen şey artık yeni bir vaat değil.
Loreto’nun talebi basit:
Kararları Lima’da açıklamak yerine, krizin yaşandığı yere gelin ve çözümü masaya koyun.
