Güneş’in 11 yıllık döngüsünün zirvesine yaklaşmasıyla birlikte Güneş aktivitesinde artış gözlemlenmekte. Bu durum Dünya yörüngesine Güneş patlamaları ve koronal kütle atımları (CME’ler) neticesinde ulaşabilecek dalgalanmaların da artması olasılığını beraberinde getiriyor.
Gökbilimciler, Güneş’in hangi bölgelerinde manyetik akı değişiklikleri yaşandığını görmek için Güneş’i dikkatle gözlemliyorlar. Bu manyetik akı değişikliklerinin Dünya’yı nasıl etkileyeceğine dair araştırmalar sürüyor.
Güneş lekeleri, güneş filamentleri ve prominans
Geçtiğimiz hafta, boyutları giderek artan güneş lekelerinin güneş filamentleri şeklini almasıyla güneş yüzeyindeki dinamikler yeni bir hal aldı. Her bir filament Dünya ile Ay arasındaki mesafe kadar uzundu. Oldukça kararsız olarak bilinen bu filamentler, bu hafta başında parçalanmadan ve doğrudan Dünya’ya doğru bir güneş patlaması göndermeden önce birkaç gün boyunca dayandı.
Gökbilimciler ayrıca Güneş yüzeyinde düzenli olarak görülen ancak bir güneş patlamasına yol açmayan bir fenomen olan bir belirginlik tespit etti.
Bir güneş patlaması atmosferimiz sayesinde ciddi olaylara yol açmaz. Ancak güneş patlaması özellikle Dünya atmosferinin çoklu katmanlarının korumasına sahip olmayan uzay araçları için gerçekten kötü olabilir.
Bu yılın başlarında Elon Musk’ın SpaceX şirketi, yörüngelerine henüz ulaşmış olan 40 uyduyu kaybetti. Evening Standard’ın haberine göre gökbilimciler, artan güneş aktivitesinin diğer küçük uyduları (CubeSats) normalde olduğundan on kat daha hızlı bir şekilde yörüngelerinden çıkarabileceğini keşfetti.
Önümüzdeki birkaç gün içinde ne beklemeliyiz?
Spaceweather.com’un bildirdiğine göre, kırılan filament aynı zamanda Dünya’ya doğru oldukça yavaş yaklaşan bir CME gönderdi. CME’nin 20 ya da 21 Temmuz’da Dünya’ya ulaşması bekleniyor. CME’lerdeki ve güneş patlamalarındaki yüksek yüklü parçacıklar, GPS ve radyo iletişimi için kullandığımız atmosferin üst katmanlarını iyonize edebilir. Bu nedenle, radyo kesintileri güneş aktivitesinin en yaygın etkisidir.
Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi Uzay Hava Tahmin Merkezi’ne göre, son 24 saat içinde G1 sınıfı bir jeomanyetik fırtına gözlemlendi ve 21 ve 22 Temmuz tarihlerinde tekrar meydana gelmesi muhtemel. Bu dönemde elektrik şebekelerinde zayıf güç dalgalanmaları gözlemlenebilir. Ayrıca yüksek enlemlerde auroralar da görülebilecek.
Bu tahminler, astronomların onlarca yıllık güneş verilerini inceledikten sonra oluşturdukları matematiksel modellere dayanmaktadır. Ancak bu yöntemler yüzde 100 doğru değildir. Yakın zamanda, genellikle bilimsel araçlar tarafından gözlemlenmeyen faktörlerin neden olduğu bir jeomanyetik fırtına saatte bir milyon mil hızla Dünya’ya çarptı.
Telsiz kesintisi ihtimaline karşı hazırlık yapmanın ötesinde Güneş’te meydana gelen bu gibi olaylar karşısında yapabileceğimiz çok az şey var.
Çeviri Kaynak/Yazar: InterestingEngineering – Ameya Paleja
