fbpx

GTA 6 çılgınlığı: Suçun eğlenceye, tüketimin tutkuya dönüştüğü dünya

Paylaş

Dünya, 19 Kasım’da piyasaya çıkacak Grand Theft Auto 6’yı bekliyor. Kimileri izin günlerini ayarlıyor, kimileri okuldan ve işten uzak kalmanın hesaplarını yapıyor. Hatta oyunun çıkış gününü bekleyenler arasında şimdiden hastalık raporu almayı düşünenler bile var. Gençliğinde GTA Vice City oynayarak saatlerini geçirmiş biri olarak ben de bu heyecanın dışında değilim. Ancak bugün kendime başka bir soru soruyorum: Milyonlarca insanı ekran başına kilitlemeye hazırlanan bu oyunun bize sunduğu dünya nasıl bir dünya?

GTA serisi, yıllardır oyuncularına suçun merkezinde olduğu bir evren sunuyor. Hırsızlık, araba kaçırma, soygun, uyuşturucu ticareti, silah kaçakçılığı, cinayet, yolsuzluk, dolandırıcılık, gasp, şantaj, kara para, çetecilik, kadınların cinsel sömürüsü ve şiddet… Bütün bunlar oyunun dünyasında sıradan birer etkinliğe, kimi zaman da başarıya ulaşmanın araçlarına dönüşüyor. Suç işliyorsunuz, para kazanıyorsunuz, güç elde ediyorsunuz, yeni araçlar satın alıyor ve bir sonraki maceraya geçiyorsunuz.

Üstelik bütün bunları yaparken eğleniyorsunuz.

Tam da üzerinde durmak istediğim nokta bu. İnsan beynini saatler boyunca ekran başında tutabilen, gündelik hayatın sorunlarından uzaklaştıran, bir süreliğine gerçek dünyayı unutturan bu eğlence biçimi, aynı zamanda şiddeti ve suç kültürünü sıradanlaştıran bir anlatı kuruyor. Elbette bir bilgisayar oyunu oynayan herkesin suç işleyeceğini söylemiyorum. Böyle bir iddianın bilimsel karşılığı da yok. Ancak suçun, şiddetin ve sömürünün sürekli ödüllendirildiği bir sanal dünyanın toplumsal ve kültürel etkilerini tartışmak zorundayız.

Ben de gençliğinde GTA Vice City hayranı olmuş biriyim. O dönemin müziklerini, Vice City’nin neon ışıklarını, otomobillerini ve atmosferini hatırlıyorum. Oyunun verdiği heyecanı inkâr etmiyorum. Fakat bugün aynı seriye biraz daha farklı bir yerden bakıyorum. Eğlencenin nasıl bir ideolojik taşıyıcıya dönüşebildiğini, tüketim kültürünün insanın gündelik hayatını nasıl kuşattığını sorguluyorum.

Bir oyun için hayatı durdurmaya hazır olmak

Geçtiğimiz günlerde 17 yaşındaki bir gençle GTA 6 üzerine konuşma fırsatım oldu. Konuşmamız sırasında oyunun çıkış tarihinin gençler arasında nasıl bir beklenti yarattığını dinledim.

Aktardıklarına göre çevresindeki pek çok kişi şimdiden 19 Kasım’ı bekliyor. Kimi iş yerinden izin ayarlamaya çalışıyor, kimi okul programını buna göre düşünüyor. Hatta oyunun çıkış gününde ekran başında olabilmek için hastalık raporu almayı düşünenlerin bulunduğunu anlattı.

Sohbet sırasında bana aktardığı bir başka değerlendirme ise oldukça dikkat çekiciydi: GTA 6’nın piyasaya çıkmasıyla birlikte insanların birkaç günlüğüne gündelik hayatlarından kopabileceğini, hatta dünya ekonomisinin bile bundan etkilenebileceğini düşündüğünü söyledi.

Elbette dünya ekonomisinin birkaç günlüğüne duracağını söylemek bir abartı. Ancak 17 yaşındaki bir gencin bile böyle bir beklentiyi dile getirmesi, oyunun etrafında oluşturulan kültürel atmosferi anlamak açısından önemli.

Bir düşünün. İnsanlar bir oyun için çalışma hayatlarını yeniden düzenlemeyi, izinlerini saklamayı, okul programlarını değiştirmeyi ve günler öncesinden hazırlık yapmayı düşünüyor. Burada artık yalnızca bir oyunun piyasaya çıkmasından söz etmiyoruz. Küresel ölçekte örgütlenen bir tüketim heyecanından söz ediyoruz.

Kapitalizmin yeni bayramı

Kapitalizm, insanlara yalnızca ihtiyaç duydukları ürünleri satmakla yetinmiyor. Önce ihtiyaç yaratıyor, sonra bu ihtiyacı bir arzuya, arzuyu heyecana, heyecanı da büyük bir tüketim dalgasına dönüştürüyor.

GTA 6 bunun güncel ve oldukça çarpıcı örneklerinden biri.

Oyunun çıkışını bekleyen milyonlarca insanın önemli bir bölümü yalnızca oyunu satın almakla yetinemeyecek. Çünkü GTA 6 ilk aşamada bilgisayarlar için değil, PlayStation 5 ve Xbox Series X|S konsolları için piyasaya sürülecek. PC sürümünün ne zaman çıkacağı ise henüz açıklanmış değil.

Dolayısıyla uygun konsolu bulunmayan oyuncular için yeni bir alışveriş zorunluluğu doğuyor. Oyunu oynamak isteyenler PlayStation 5 veya Xbox Series X|S satın almak durumunda kalabilir. Bu da Sony ve Microsoft açısından son derece büyük bir ticari fırsat anlamına geliyor.

Bir oyun düşünün ki daha piyasaya çıkmadan yalnızca kendi satışını değil, oynanacağı cihazların satışını da hareketlendirebilecek bir beklenti yaratıyor.

Kapitalizmin başarısı tam da burada ortaya çıkıyor. Önce insanlara bir hayal satılıyor. Ardından o hayale ulaşabilmeleri için yeni bir ürün satın almaları gerekiyor. Oyunun kendisi, konsolu, aksesuarları, abonelikleri ve oyun içi harcamalarıyla birlikte devasa bir tüketim zinciri kuruluyor.

İnsanlar bir oyuna sahip olabilmek için para harcarken, şirketler bu heyecanın her aşamasından kazanç sağlıyor. Oyuncunun beklediği gün, şirketlerin uzun süredir planladığı ticari kazanç gününe dönüşüyor.

Eğlence mi, uyuşma mı?

Asıl sorulması gereken sorulardan biri de şu: Neden milyonlarca insan, gerçek hayatta karşılaştığı sorunlardan uzaklaşmak için saatlerini suçun, şiddetin ve sınırsız tüketimin merkezde olduğu sanal dünyalarda geçirmeye bu kadar istekli?

Çalışma hayatının ağır koşulları, ekonomik eşitsizlikler, gelecek kaygısı, eğitim sisteminin baskısı ve gündelik hayatın sıkışmışlığı… İnsanlar bütün bunlardan bir süreliğine uzaklaşmak istiyor olabilir. Oyunlar da tam bu noktada bir kaçış alanı sunuyor.

Ancak kaçışın kendisi de bir endüstriye dönüşmüş durumda. İnsanlar gerçek hayatta satın alamadıkları otomobilleri sanal dünyada satın alıyor, ulaşamadıkları güce oyun içinde sahip oluyor, gerçek hayatta yapamayacakları şeyleri ekran karşısında gerçekleştiriyor. Sonra yeniden gerçek hayatlarına dönüyorlar.

Burada eğlenceyi bütünüyle reddetmekten söz etmiyorum. Oyun oynamak elbette bir tercih ve dinlenme biçimi olabilir. Ancak eğlencenin insanı düşünmekten uzaklaştıran, şiddeti sıradanlaştıran ve tüketimi bir yaşam amacı hâline getiren tarafını görmezden gelemeyiz.

GTA 6’nın çıkışını bekleyen milyonlarca insanın heyecanını küçümsemek de istemiyorum. Fakat bir toplumun neyi beklediği, neye heyecanlandığı ve ne uğruna gündelik hayatını yeniden düzenlediği üzerine düşünmek gerekiyor.

Belki de asıl mesele GTA 6’nın ne kadar iyi bir oyun olacağı değil. Asıl mesele, bir oyunun piyasaya çıkışının milyonlarca insanın hayatında bu kadar büyük bir beklentiye dönüşebilmesi.

19 Kasım’da ekranlar açılacak, konsollar çalışacak, milyonlarca insan Vice City’nin yeni sokaklarına adım atacak. Rockstar Games kasasını doldururken Sony ve Microsoft da bu büyük heyecandan payını alacak.

Peki biz, bütün bu eğlencenin ve tüketim çılgınlığının ortasında, gerçek dünyanın sorunlarını ne kadar süreliğine daha erteleyeceğiz?

Belki de GTA 6’nın en büyük başarısı, insanlara sanal bir dünya sunması değil, o dünyaya girebilmek için gerçek dünyada yeni bir tüketim düzeni kurdurabilmesi olacak.

GTA 6’nın arkasındaki milyar dolarlık ekonomi!

GTA 6’nın piyasaya çıkmasına henüz günler kala oyun, ön siparişlerle 1 milyar doların üzerinde tahmini gelir seviyesine ulaşmış durumda. Sensor Tower verilerine dayanan tahminlere göre 10 milyondan fazla dijital ön sipariş verildi. Oyunun geliştirme ve pazarlama maliyetinin ise 1 milyar doları aştığı ileri sürülüyor. Ancak Rockstar Games bu bütçeyi resmen açıklamış değil. Henüz piyasaya çıkmadığı için kesinleşmiş satış rakamlarından da söz edemiyoruz.

Bir başka ifadeyle, oyun daha oyuncularla buluşmadan milyarlarca dolarlık bir ekonomik hareketliliğin merkezine yerleşmiş durumda. Kapitalizmin eğlence endüstrisindeki gücünü görmek için bundan daha çarpıcı bir örnek olabilir mi?