İsviçre’nin Bern kantonuna bağlı Thun kentinde bulunan silah üreticisi Brügger & Thomet’in (B&T) tesisinde 29 Ekim sabaha karşı çıkan büyük yangının kundaklama sonucu meydana gelmiş olabileceği üzerinde duruluyor. Fransız polisinin toplumsal gösterilere müdahalelerde kullandığı LBD 40 tipi plastik mermi atıcılarıyla tanınan şirketin tesislerinde ağır hasar oluşurken, şirket sahibi Karl Brügger zararı 12 ila 20 milyon İsviçre frangı olarak açıkladı.
İnternette yayımlanan ve eylemi üstlendiği ileri sürülen bir video ise yangını polis şiddetine karşı bir silahsızlandırma eylemi olarak tanımlıyor.
Thun’un Allmendingen sanayi bölgesinde, Tempelstrasse üzerinde bulunan B&T tesisinde 29 Ekim Perşembe günü saat 03.10 sıralarında yangın çıktı. Bern Kanton Polisi’nin açıklamasına göre itfaiye ekipleri olay yerine ulaştığında binanın tamamı alevler içindeydi. Thun, Spiez ve Steffisburg itfaiye ekiplerinin müdahalesiyle yangın ancak günün ilerleyen saatlerinde kontrol altına alınabildi.
Yangında herhangi bir can kaybı veya yaralanma yaşanmadı. Binanın özellikle üst katlarında ağır hasar meydana geldi. İlk incelemelerin ardından Bern Kanton Polisi, 30 Ekim’de yaptığı açıklamada kundaklamanın yangının nedeni olarak ön planda bulunduğunu bildirdi ve görgü tanıklarına çağrıda bulundu.
Yangın sonrası eylemi üstlendiği öne sürülen video yayımlandı
Yangının ardından sosyal medyada yaklaşık bir dakikalık bir video yayımlandı. Fransız anarşist çevrelerde dolaşıma giren ve daha sonra Bern’deki radikal sol çevrelere ait bazı hesaplarda da paylaşılan görüntülerde, siyah giyimli kişilerin bulunduğu ve yangınla sonuçlanan bir eylemin gerçekleştirildiği görülüyor.
Görüntülerin gerçekliği ve yangınla doğrudan bağlantısı henüz bağımsız biçimde doğrulanmış değil. Bern Kanton Polisi de görüntüleri incelediğini, soruşturmanın bütün olasılıklar üzerinden sürdürüldüğünü açıkladı. Polis, olayın arkasında kimin bulunduğu veya olası siyasi saiklere ilişkin bir açıklama yapmadı.
Videoda eylem, B&T’nin ürettiği LBD 40 tipi plastik mermi atıcılarına karşı bir silahsızlandırma eylemi olarak gerekçelendiriliyor. Görüntülerde polis müdahaleleri ve toplumsal gösterilerde yaşanan yaralanmalara da yer veriliyor.
B&T Yönetim Kurulu Başkanı ve şirket sahibi Karl Brügger ise Blick gazetesine yaptığı açıklamada saldırının arkasında sol radikal çevrelerin bulunabileceğinden şüphelendiğini söyledi. Fransız anarşist çevrelerde dolaşan görüntülerin Bern’deki radikal sol hesaplar tarafından da paylaşılmasını, İsviçre’den kişilerin olaya karışmış olabileceğine ilişkin şüphesinin dayanaklarından biri olarak gösterdi.
LBD 40, Fransa’da polis şiddetinin simgelerinden biri
Yangının ardından yeniden gündeme gelen LBD 40, B&T tarafından üretilen ve GL06 adıyla da bilinen 40 milimetrelik plastik mermi atıcı sistemidir. Şirketin kendi tanıtımında daha az öldürücü etkiye sahip bir polis silahı olarak sunulan sistem, özellikle Fransa’da toplumsal gösterilere müdahalelerde kullanılması nedeniyle uzun süredir tartışılıyor.
Fransız polisi, 2000’li yılların sonlarından itibaren İsviçre üretimi bu silahları kullanmaya başladı. Özellikle 2018 sonunda başlayan Sarı Yelekliler hareketi sırasında LBD 40 kullanımı yoğun eleştirilere konu oldu. Göstericilere yönelik müdahalelerde baş, yüz ve göz bölgesinde ağır yaralanmalar meydana geldi.
Araştırmacı gazeteci David Dufresne, Mediapart için yürüttüğü çalışmalarda plastik mermi atıcılarının kullanıldığı polis müdahalelerinde yaşanan yaralanmaları belgeledi. WOZ gazetesinin 5 Kasım tarihli incelemesinde aktarılan verilere göre Sarı Yelekliler protestolarında yüzlerce baş yaralanması kaydedildi; yaklaşık iki düzine kişi bir gözünü kaybetti, beş kişinin eli koptu. Plastik mermi atıcılarının kullanımıyla bağlantılı bir ölüm vakası da gündeme geldi.
LBD 40, Fransa’daki polis şiddeti tartışmalarının ötesinde uluslararası ölçekte de eleştiriliyor. WOZ’un haberine göre B&T’nin GL06 modeli İsviçre dahil birçok ülkede polis birimleri tarafından göstericilere karşı kullanılıyor. ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Dairesi ICE’nin de bu tür silahları kullandığı bildirildi.
Sarı Yelekliler hareketi de 2019 yılında LBD 40 üreticisi B&T’nin faaliyetlerini hedef alan bir abluka çağrısı yapmıştı.
Şirket sahibi: Fransa doğru mühimmatı kullanmıyor
B&T sahibi Karl Brügger, şirketinin Fransa’daki polis şiddeti tartışmalarında sorumlu tutulmasına karşı çıkıyor. Blick’e yaptığı açıklamada, Fransız polisinin B&T tarafından üretilen silahlarla uyumlu mühimmat kullanmadığını, mühimmatın Fransız üretici Alsetex’ten temin edildiğini savundu.
Brügger, şirketin İsviçre ve Avrupa’daki polis teşkilatlarına ekipman sağladığını belirterek saldırının yalnızca bir şirkete değil, hukuk devletine ve halkın güvenliğine yönelik olduğunu ileri sürdü.
Yangının ardından hasarı değerlendiren Brügger, Blick’e verdiği demeçte, “Savaş alanı gibi görünüyor” ifadesini kullandı. Zararın 12 ila 20 milyon frank arasında olabileceğini belirten şirket sahibi, sigortalarının bulunduğunu ve şirketin varlığının tehlikede olmadığını söyledi.
B&T de internet sitesinde yayımladığı açıklamada şiddet, tehdit ve maddi tahribatı kabul etmediklerini belirtti. Şirket, demokratik toplumlarda siyasi eleştiri hakkına saygı duyduklarını, ancak şiddet ve yıkımın meşru bir mücadele yöntemi olamayacağını savundu. Açıklamada faaliyetlerini sürdürecekleri ve yeniden ayağa kalkacakları mesajı verildi.
B&T’nin silah ticareti ve tartışmalı ihracat geçmişi
Thun’daki yangının ardından İsviçre’nin silah üretimi ve ihracat politikaları da yeniden tartışmaya açıldı. WOZ gazetesinde 5 Kasım’da yayımlanan Jan Jirát imzalı araştırma, B&T’nin yalnızca plastik mermi atıcıları üreten bir şirket olmadığını; makineli tabancalar, keskin nişancı tüfekleri, bomba atar sistemleri ve bunlara ait mühimmatın da üretim ve ticaretini yaptığını ortaya koyuyor.
1991 yılında kurulan şirket, başlangıçta susturucu üretimiyle faaliyet gösterirken zamanla polis, ordu ve güvenlik kurumlarına yönelik geniş bir silah ve ekipman üreticisine dönüştü. Şirketin kendi tarihçesinde de kamu kurumları ve güvenlik birimleriyle çalışmanın kuruluşundan itibaren temel iş alanlarından biri olduğu belirtiliyor.
WOZ’un araştırmasına göre B&T’nin yalnızca 2025 yılında onaylanan silah ihracatı hacmi 100 milyon İsviçre frangını aştı. Şirket, ihracat faaliyetlerine ilişkin ayrıntılı bilgi taleplerine yanıt vermedi.
Gazetenin gündeme getirdiği geçmiş ihracat dosyaları da dikkat çekici. 2014 yılında ortaya çıkan bir olayda, dönemin Ukrayna Devlet Başkanı Viktor Yanukoviç’e bağlı özel güvenlik birimlerinin, Kiev’deki Maidan protestolarında Thun üretimi silahlarla göstericilere ateş ettiği bildirilmişti. Söz konusu silahların 2012 yılında Avrupa Futbol Şampiyonası güvenliği gerekçesiyle Ukrayna’ya gönderildiği belirtilmişti.
B&T’nin sonraki yıllarda Rusya’ya sattığı makineli tabancaların bir bölümünün ise daha sonra işgal altındaki Donbas bölgesinde Rus üniformalı güçlerin elinde görüldüğü WOZ tarafından aktarıldı.
Şirketin ihracat geçmişindeki en önemli hukuki dosyalardan biri de Kazakistan’a yapılan silah sevkiyatı oldu. WOZ’un araştırmasına göre B&T, 2009 yılında Yeni Zelanda’ya keskin nişancı tüfekleri ve bomba atar sistemleri sattı. Bu silahlar daha sonra Kazakistan’daki otoriter yönetimin özel birliğine devredildi.
İsviçre Ekonomi Sekreterliği (SECO), daha önce insan hakları kaygıları nedeniyle benzer bir Kazakistan ihracat başvurusunu reddetmişti. Federal Savcılık, Karl Brügger’i Yeni Zelanda’ya yapılan ihracatta silahların gerçek varış noktası konusunda yanlış beyanda bulunmakla suçladı. Brügger, uzun süren hukuki sürecin ardından 2018 yılında kesinleşen 3 bin franklık para cezasını kabul etti.
Silah üretimi, polis şiddeti ve siyasal sorumluluk tartışması
Thun’daki yangın, İsviçre’de silah üretimi ve ihracatının toplumsal sonuçlarına ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. Bir yanda şirketin faaliyetlerini sürdürme ve mülkiyetini koruma hakkı, diğer yanda üretilen silahların hangi ülkelerde ve hangi toplumsal koşullarda kullanıldığına ilişkin sorumluluk bulunuyor.
Özellikle LBD 40 örneği, bir silahın üretildiği ülke ile başka bir ülkede toplumsal hareketlere karşı kullanılması arasındaki bağlantıyı görünür kılıyor. Fransa’daki Sarı Yelekliler protestolarında yaşanan ağır yaralanmalar, güvenlik gerekçesiyle geliştirilen silahların demokratik hak ve özgürlükler üzerindeki etkisini tartışmaya açmıştı.
Bununla birlikte, Thun’daki yangının failleri ve siyasi saikleri konusunda henüz kesinleşmiş bir bilgi bulunmuyor. Eylemi üstlendiği öne sürülen videonun doğruluğu araştırılırken, Bern Kanton Polisi kundaklama şüphesiyle soruşturmayı sürdürüyor.
Tartışmanın merkezinde ise İsviçre’nin uluslararası silah ticaretindeki rolü, güvenlik politikaları ve üretilen silahların toplumsal mücadeleler karşısında nasıl kullanıldığı sorusu yer alıyor.
Kaynak: Bern Kanton Polisi, Blick, WOZ (Die Wochenzeitung), Le Temps, B&T AG ve Keystone-SDA / Swissinfo.
