İsviçre’de iltica başvurularının reddedilme oranı bir önceki yıla göre %18,5 arttı. Bir önceki yıl 6.077 olan reddedilen başvuru sayısı 2024’te 7.205’e çıktı; binlerce insan umut bağladığı kapının önünde geri çevrildi. Türkiye kökenli başvuruların %64’ü reddedildi; yani her üç kişiden ikisi “İsviçre’de yerin yok” cevabıyla karşılaştı.
Göç, insanlığın en eski hikâyelerinden birisidir. Bugün çoğu insan için kendi isteğiyle seçilen bir yol değil. Krizler, savaşlar, baskıcı rejimler, patriyarka, iklim krizi… İnsanları göçe zorlayan pek çok sebep oldu ve hâlâ olmaya devam ediyor. Hayatta kalmak, nefes almak, biraz güven bulmak için yollara düşen insanlar hâlâ bir kısmının gözünde “tehdit” olarak görülüyor. Ve tam da bu yüzden, mesele yalnızca siyasal değil; aynı zamanda ideolojik ve insani bir mesele olarak karşımızda duruyor.
İsviçre’de tablo 2024’te daha da sertleşti. İltica başvurularının reddedilme oranı bir önceki yıla göre %18,5 arttı. Bir önceki yıl 6.077 olan reddedilen başvuru sayısı 2024’te 7.205’e çıktı; binlerce insan umut bağladığı kapının önünde geri çevrildi. İlk derece kararlarında ret oranı %46’ya yükselirken, koruma alanların oranı %54’te kaldı. Türkiye kökenli başvuruların %64’ü reddedildi; yani her üç kişiden ikisi “İsviçre’de yerin yok” cevabıyla karşılaştı. Başvuru sayısının toplamda düşmesi de tesadüf değildi; sistem öyle caydırıcı hale geldi ki insanlar başvuru yapmaya bile çekinir oldu.
Kadınlar ve LGBTİ+’lar için tablo daha da ağırlaştı. Şiddet geçmişlerini ispatlamaları istendi, kimlikleri yalnızca “resmi belgeler” üzerinden değerlendirildi. Bugün hâlâ bu gruplar için iltica süreci insani olmaktan çok uzak; sistem insanı, yaşam hakkını değil, resmi kayıtları, dosyayı görüyor, dikkate alıyor.
Göçmen düşmanlığında AB’ye uyum
İsviçre hükümeti sık sık “AB üyesi değiliz” diyerek bağımsızlık vurgusu yaptı. Ama göç politikalarında Avrupa’nın en hızlı uyum sağlayan ülkelerinden biri haline geldi. 2004’te Dublin sistemine katıldı; göçmenleri dosya gibi işleyen bir mekanizmanın parçası oldu. 2024’te Yunanistan’a 42 milyon Frank ödeyerek iade mekanizmasını finanse etti. Yaşam hakkı açıkça bir fiyat etiketine indirgenmiş oldu. Bugün de Schengen vizelerinin dijitalleşmesi, bu soğuk ve mekanik yaklaşımın başka bir yüzünü oluşturuyor.
Vatandaşlığa giden yol da kolay olmuyor. En az 10 yıl beklemek, ekonomik göstergelerle değerlendirilmek, “uyum” adı altında asimilasyona maruz kalmak ve birçok ağır kriteri daha yerine getirmiş olmak gerekiyor.
Vierviertel / Demokrasi İnisiyatifi
İsviçre nüfusunun dörtte biri İsviçre pasaportuna sahip değil. Pasaportsuzlar bu toplumun asli parçası oldukları hâlde, politik dilde hâlâ “yabancı” olarak kodlanıyor. İşte bu yüzden Vierviertel / Demokrasi İnisiyatifi’nin parlamentoya sunduğu 104 bin imza büyük bir umut yarattı. Bu inisiyatif, burada beş yıl yaşayan, suç işlemeyen ve resmi dillerden birinde temel bilgiye sahip olan herkesin vatandaşlık hakkına sahip olması gerektiğini savunuyor. Bu talep bugün hâlâ demokrasi için bir eşik meselesi olmaya devam ediyor.
Sermayenin ve devletin göçmen emeğinin değersizleştiren uygulamaları sadece göçmenleri değil, başta işçiler olmak üzere tüm İsviçre halkını etkiliyor. Bir yandan işçi ücretleri üzerinde baskı ortamı yaratılırken diğer yandan ırkçılık ve göçmen düşmanlığı geliştirilerek, işçi sınıfının ve ezilenlerin ortak mücadelesi parçalanmak isteniyor.
Oysa şehirleri temizleyen, yolları, binaları inşa eden, fabrikalardaki çarkları döndüren, bakım evlerini var kılan önemli ölçüde göçmenlerin emeğidir.
Birlikte direnip birlikte kazanalım
Bu tablo karşısında göçmenler elbette sessiz kalmadılar, kendi öz örgütlülüklerinde yan yana geldiler, dayanışma ağları kurdular ve mücadele ettiler. Stop Dublin inisiyatifleri bunun en somut örneğiydi; göçmenler kendi öz gücüyle örgütlü mücadelenin ve kazanmanın mümkün olduğunu gösterdiler. Özellikle Stop Dublin Greece inisiyatifi sayesinde Yunanistan’a geri göndermeler durduruldu ve Yunanistan Dublin prosedürü olan birçok sığınmacının dosyası düştü. Küçük gibi görünen bu stratejik kazanım, binlerce insanın hayatını kökten değiştiren bir sonuç yarattı.
İsviçre’de göçmenlerin en geniş ağı olan Migrant Solidarity Network, refleks eylemler, kitlesel gösteriler, dayanışma kampanyaları ve iltica merkezlerinde yürüttüğü doğrudan destek çalışmalarıyla bu mücadeleyi büyütüyor. Böylece sendikalardan kadın örgütlerine, mahalle dayanışma ağlarından göçmen gruplarına kadar uzanan yeni bağlar kuruluyor.
Göçmen düşmanı politikalara karşı çıkmak yalnızca bir hak mücadelesi değil; daha eşit ve özgür bir toplum savunusudur. Sınırlar egemenler eliyle çizildi, kolektif mücadeleyle kaldırılacak. Bu yüzden bize düşen, göçmen kimliğimizle İsviçre’deki emek, demokrasi ve özgürlükler mücadelesinin parçası olmak, dayanışmayı büyütmek. Çünkü sömürüsüz, sınırsız ve özgür bir dünya hâlâ mümkün ve ancak ortak mücadeleyle kazanılacaktır.
