Macaristan parlamentosu, Başbakan Viktor Orban hükümetinin sunduğu, ülkedeki LGBTQ+ bireyleri hedef alan, toplanma ve ifade özgürlüğüne sınırlama getiren ve ayrıca vatandaşlığın askıya alınmasına imkân sağlayan anayasa değişikliğini büyük farkla kabul etti
Şimdiye kadar yapılan tartışmalı yasal değişikliklere anayasal zemin sağlayan değişiklik, 21 “hayır”a karşı 140 oyla kabul edildi. Oylama öncesi az sayıda gösterici, parlamentoya girişleri engellemeye çalıştı.
Orban hükümeti, 2021 yılında çocukların korunması adı altında çıkardığı kanunla 18 yaşın altındakilere eşcinselliğin özendirilmesi ve tasviri kapsamında televizyon, reklam, film ve edebiyatta çocukların erişebileceği LGBTQ+ (lezbiyen, gey, biseksüel, trans&interseks, queer ve diğerleri) içerikleri yasaklamıştı. Bu yasa, Onur Yürüyüşü etkinliklerinin yasaklanmasında da kullanmıştı. Ancak bazı hukukçular, toplanma özgürlüğünün bu şekilde sınırlandırılmasının anayasaya aykırı olduğunu belirterek karşı çıkmıştı.
Meclisten geçen anayasa değişikliğinde, “çocukların ahlakî, bedensel ve ruhsal gelişim haklarının, yaşam hakkı dışındaki diğer tüm temel haklardan önce geldiğine” vurgu yapılıyor. Böylece LGBTQ+ gösterilerini yasaklamanın önünde hukukî engel kalmıyor.
“Cinsiyet sadece kadın ya da erkek olabilir”
Anayasa değişikliğiyle ayrıca bir kişinin doğum itibarıyla sahip olduğu cinsiyetinin biyolojik bir özellik olduğu, cinsiyetin sadece kadın ya da erkek olabileceği ilan ediliyor. Daha önce çıkarılan yasayla eşcinsel çiftlerin evlat edinmesi yasaklanmış, yasa metninde annenin kadın, babanın erkek olduğuna vurgu yapılmıştı.
Yapılan anayasa değişikliği, kadın ve erkek dışındaki cinsiyet kimliklerinin inkâr edilmesinin yanı sıra her iki cinsin biyolojik özelliklerine sahip bir şekilde doğan interseks bireylerin varlığının da göz ardı edilmesine zemin hazırlıyor.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği verilerine göre interseks bireyler dünya nüfusunun yüzde 1,7’sini oluşturuyor.
Macar vatandaşlığı askıya alınabilecek
Diğer değişiklik ise ülke güvenliği ve egemenliğine tehdit oluşturan Macarların vatandaşlığının askıya alınmasını öngörüyor. Macaristan’da son aylarda “Orban hükümetini devirmeye, Macar siyasetini etkilemeye yönelik dış güçlere karşı ulusal egemenliği korumak adına” bir dizi yasa çıkarıldı. Ancak Orban’ın bu adımlarını, eleştirel sesleri ve muhalefeti baskı altına alma çabası olarak eleştirenler de var. Orban, medya kuruluşları, yurttaş hakları grupları ve yolsuzlukla mücadele alanında çalışan STK’ları yabancı finansman almakla suçluyor.
Kabul edilen değişiklikle vatandaşlığın askıya alınması kamu düzeni, kamu güvenliği ve ulusal güvenliğe tehdit oluşturduğu düşünülen kişileri kapsayacak. Düzenleme, sadece Macar vatandaşı olan ya da Macar vatandaşlığı yanında AB veya Avrupa Ekonomik Alanı (AEA) üyesi ülke vatandaşlığına sahip olanları ise kapsamıyor. AB ya da AEA dışındaki ülke vatandaşlığına sahip olan Macarların vatandaşlığı en fazla 10 yıllığına askıya alınabilecek ve bu süre içinde sınır dışı edilebilecekler.
Bugün oylanan değişiklikte vatandaşlığın askıya alınması da kamu düzeni, kamu güvenliği ve ulusal güvenliğe tehdit oluşturduğu düşünülen kişileri kapsayacak. Düzenleme, sadece Macar vatandaşı olan ya da Macar vatandaşlığı yanında AB veya Avrupa Ekonomik Alanı (AEA) üyesi ülke vatandaşlığına sahip olanlara uygulanmayacak.
AB ya da AEA dışındaki ülke vatandaşlığına sahip olan Macarların vatandaşlığı en fazla 10 yıllığına askıya alınabilecek ve bu süre içinde sınır dışı edilebilecekler. Bu düzenlemenin özellikle de Macar asıllı milyarder George Soros’u hedef aldığı değerlendiriliyor. ABD vatandaşlığına sahip olan ve çeşitli komplo teorilerinin odağındaki Soros, Orban’ın 2018’deki seçim kampanyalarına da konu olmuş, Orban, “Soros’u durdurun” sloganlarıyla yeniden iktidara gelmişti. Soros’a bağlı Açık Toplum Vakıfları artan baskı karşısında 2018’de Macaristan’daki bürosunu kapatarak faaliyetlerini durdurmak zorunda kaldı.
Değişiklik, uzun süredir iktidarda olan Orban’ın illiberal demokrasi modelini güçlendirmeye yönelik son hamlesi olarak görülüyor.
Kaynak: DW Türkçe
