Mehmet Murat YILDIRIM, İsviçre, (BERN), (GA)
DİDF tarafından İsviçre’nin başkenti Bern’de düzenlenen söyleşide, cumhuriyetin kuruluş süreci, Lozan sonrası tek tipleştirme politikaları, emperyalist güç savaşları ve bugünün emek-demokrasi mücadelesi tarihsel ve sınıfsal bir perspektifle ele alındı. Söyleşide konuşmacılar Yusuf Karadaş ve Erdoğan Aydın olurken, açılış ve moderasyon görevini DIDF Başkanı Ali Haydar Sancar üstlendi.
Demokratik İşçi Dernekleri Federasyonu’nun (DIDF) Bern’de düzenlediği “Emperyalist güç savaşları, dünü ve bugünü ile ‘cumhuriyet’, güncel dinamikler ve emek perspektifi” başlıklı söyleşi, Türkiye’nin yüz yıllık siyasal tarihini bugünün demokrasi ve emek mücadelesiyle birlikte tartışmaya açtı. Bern Alevi Dergahı’nda gerçekleşen etkinlikte, cumhuriyetin kuruluş döneminin resmi anlatıların ötesinde, halklar, sınıflar ve bastırılan toplumsal dinamikler üzerinden yeniden ele alınması gerektiği vurgulandı.
Ali Haydar Sancar: Cumhuriyet tartışması bugünün mücadelesinden koparılamaz
Etkinliğin açılış konuşmasını yapan ve söyleşinin moderatörlüğünü üstlenen İsviçre DIDF Başkanı Ali Haydar Sancar, cumhuriyet tartışmasının yalnızca tarihsel bir mesele değil, bugünün siyasal saflaşmalarını ve emek mücadelesini doğrudan ilgilendiren bir başlık olduğuna dikkat çekti.
Sancar, emperyalist güç savaşlarının derinleştiği bir dönemde, cumhuriyetin kuruluş sürecinin “ilerleme–gericilik” gibi basit ikiliklerle ele alınamayacağını vurgulayarak, halkların iradesinin, emekçi sınıfların taleplerinin ve bastırılan kimliklerin bu tarihin merkezine yerleştirilmesi gerektiğini ifade etti. Söyleşinin amacının, geçmişi kutsamak ya da toptan reddetmek değil, bugünün demokrasi ve emek mücadelesi için tarihsel dersler çıkarmak olduğunu belirtti.
Yusuf Karadaş: Cumhuriyet, sınıfsal ve emperyalist bağlamından koparılamaz
Evrensel gazetesi yazarı Yusuf Karadaş, konuşmasında cumhuriyetin kuruluş sürecini emperyalist güç dengeleri ve sınıfsal ilişkiler çerçevesinde ele aldı. Karadaş, Osmanlı’nın çözülüş sürecinden Cumhuriyet’e geçişin, yalnızca ulusal bir kurtuluş anlatısıyla açıklanamayacağını, bu sürecin aynı zamanda uluslararası sermaye dengeleri, burjuva sınıfının çıkarları ve emekçi sınıfların tasfiyesi üzerinden şekillendiğini vurguladı.
Cumhuriyetin ilanıyla birlikte halkçı ve demokratik beklentilerin hızla sınırlandığını belirten Karadaş, emek hareketinin ve sosyalistlerin sistematik biçimde bastırıldığını, çok partili hayata geçişin ise uzun yıllar boyunca gerçek bir toplumsal temsil üretmediğini ifade etti. Bugün yaşanan siyasal ve ekonomik krizlerin, cumhuriyetin kuruluşundaki bu sınıfsal tercihlerden bağımsız düşünülemeyeceğini söyledi.
Erdoğan Aydın: Birinci Meclis tasfiye edilerek halkların iradesi yok edildi
Tarihçi-yazar Erdoğan Aydın ise konuşmasında özellikle 1920–1923 dönemine odaklanarak, Birinci Meclis’in çok kimlikli ve çok sesli yapısının nasıl tasfiye edildiğini ayrıntılarıyla anlattı. Aydın, bu dönemin bir “Türk ulusal kurtuluş savaşı” ya da “Türk millet meclisi” olarak sunulmasının tarihsel gerçekliği çarpıttığını belirterek, Birinci Meclis’in Türkiye halklarının ortak iradesini yansıtan bir zemin sunduğunu vurguladı.
1921 Anayasası’nın yerinden yönetim, halkların temsili ve demokratik imkânlar açısından kritik bir eşik olduğunu ifade eden Aydın, bu anayasanın ve meclisin tasfiyesiyle birlikte Kürtlerin, Alevilerin ve emekçi sınıfların siyasal alandan dışlandığını söyledi. 1924 Anayasası’yla birlikte merkeziyetçi, tekçi ve mülkiyet eksenli bir devlet yapısının kurulduğunu belirten Aydın, sonraki yüz yıl boyunca yaşanan inkâr, asimilasyon ve baskı politikalarının temelinde bu kopuşun yattığını dile getirdi.
Aydın ayrıca Türkiye Halk İştiraki Fırkası’nın milletvekillerinin yargılanarak tasfiye edilmesini hatırlatarak, bugünkü siyasal baskı pratiklerinin köklerinin yüz yıl öncesine uzandığını ifade etti. Demokrasi, laiklik ve sosyalizm mücadelesinin, bu “hakiki tarih” üzerinden yeniden kurulmadığı sürece kalıcı bir toplumsal karşılık üretemeyeceğini söyledi.
Konuşmacıların ardından Karadaş ve Aydın, katılımcıların sorularını tek tek yanıtlayarak oturumu tamamladı.
Zürih ve Cenevre programı
DIDF tarafından düzenlenen söyleşi dizisi Bern ile sınırlı kalmayacak. Etkinliğin devamı kapsamında, aynı başlıkla 7 Şubat’ta Zürih’te, 8 Şubat’ta ise Cenevre’de söyleşiler gerçekleştirilecek.
Gelecek program şöyle:
7 Şubat 2026 Cumartesi saat, 19.00’da Stauffacherstrasse 60/ Zürih adresinde.
8 Şubat 2026 Pazar ise saat 14.00’da 3, Place des Grottes 1201 Cenevre adresinde.
