Yapay zeka tabanlı araçlar elbette kamu süreçlerini şeffaflaştırabilir, veriyi işleyebilir, hizmetlere erişimi kolaylaştırabilir. Ancak bir “sanal bakanın” varlığı, toplumun devlete güven duymamasının nedenlerini ortadan kaldırmıyor. Çünkü krizin özü teknolojik değil; siyasal.
Arnavutluk’un “AI Bakanı” girişiminden daha önce de söz etmiştim; bugün tartışma hâlâ aynı noktada düğümleniyor: Hükümetin topluma sunduğu dijital makyaj ile ülkenin siyasal gerçekliği arasındaki uçurum giderek büyüyor. Bu dijital figür, kamu alımlarında şeffaflık sağlayacak bir yenilik olarak pazarlanıyor; ancak ülkenin temel sorunu değişmiş değil, devlete duyulan güven son on yılın en düşük seviyesinde.
Güvensizliğin kaynağı derinleşmiş ve kurumsallaşmış bir siyasal atmosfer. Son iki yılda SPAK’ın yürüttüğü üst düzey yolsuzluk soruşturmaları- iktidar mensuplarından muhalefetin eski liderlerine uzanan geniş bir yelpazede- ilk bakışta hesap verilebilirliği güçlendiriyor gibi görünebilir. Fakat toplum daha farklı bir soru soruyor: “Eğer sistem gerçekten işler hâle gelseydi bu kadar çok dosya birikir miydi?”
Balkan Barometresi
Bölgesel İşbirliği Konseyi tarafından hazırlanan 2024 Balkan Barometresi’nin ortaya koyduğu tablo da bunun altını çiziyor: Arnavutluk’ta kurumlara güven yalnızca yüzde 11,6. Bölgedeki en düşük oranlardan biri. Yargı ve sağlık sektörlerinde hissedilen yolsuzluk algısı ise bu çöküşün en büyük hızlandırıcıları.
2016’da başlatılan yargı reformu hükümet tarafından hala AB sürecinin başarı örneği olarak sunuluyor. Ancak reformun görünen yüzü ile yurttaşın yaşadığı gerçeklik arasında keskin bir ayrılık var. Yargı mensuplarının yaklaşık yüzde 47’sinin tasfiye edilmesi sonrası ortaya çıkan boşluklar doldurulamadı; bu da adalete erişimi fiilen felç etti. Dava süreçleri yıllarca sürüyor; özellikle aile içi şiddet, mülkiyet ihtilafları ve sosyal hak arayışları en çok tıkanan alanlar.
Adalet mekanizması krizde
Ekim 2025’te Tiran’da bir hâkimin öldürülmesi, adalet mekanizmasındaki kriz halinin en vahim örneklerinden biriydi. Olayın sosyal medya yorumlarında kimi kullanıcılar tarafından adeta “hak edilmiş bir tepki” olarak sunulması ise adalet kurumuna duyulan güvensizliğin artık tehlikeli bir patlama potansiyeli taşıdığını gösteriyor.
Ekonomik büyüme yıllardır pozitif seyrediyor; ancak bu büyüme toplumun geniş kesimlerine ulaşmıyor. Turizm ve inşaat sektörleri rakamları yukarı taşısa da, özellikle gençlerin ve kadınların ülkeyi terk etme eğilimi artarak devam ediyor. Güvenceli iş, güçlü sosyal hizmetler ve öngörülebilir bir yaşam arayışı, Arnavutluk’un en üretken kesimlerini başka ülkelere itiyor.
“Sanal bakan” güven yaratmıyor
Bu tablo bize şunu söylüyor: Ekonomik büyüme, sosyal adalet ve eşitlik olmadan, gerçek bir ilerleme yaratmıyor.
Yapay zeka tabanlı araçlar elbette kamu süreçlerini şeffaflaştırabilir, veriyi işleyebilir, hizmetlere erişimi kolaylaştırabilir. Ancak bir “sanal bakanın” varlığı, toplumun devlete güven duymamasının nedenlerini ortadan kaldırmıyor. Çünkü krizin özü teknolojik değil; siyasal. Sorun, teknolojinin ne kadar gelişmiş olduğu değil; iktidarın eşitsizlikleri azaltma, kurumları güçlendirme ve toplumsal adaleti önceleme konusundaki iradesi.
Arnavutluk’un ihtiyacı yeni bir dijital makyaj değil; şeffaf, hesap verebilir, sosyal adaleti temel alan bir yönetim anlayışı. Bugün yaşadığımız krizin merkezi “AI Bakan” değil; toplumun iradesini, emeğini ve haklarını siyasetinin merkezine almayan bir yönetim anlayışıdır.
01.12.2025
