Gelecek yılki İsveç seçim kampanyasının ilk televizyon tartışmasından kısa süre sonra şaşırtıcı bir açıklama geldi. İsveç siyasetinde liberal merkezin simgesi olan Merkez Parti lideri Anna-Karin Hatt, dayanılmaz boyutlara ulaşan tehditler ve tacizleri gerekçe göstererek istifa ettiğini duyurdu.
Bu durum, dünyanın en açık toplumlarından birinde demokrasi için ezici bir gerileme anlamına geliyor.
Hatt, İsveç siyasetinde yükselen bir sesti, ancak ailesinin güvenliği için istifa etmeden önce yalnızca beş ay boyunca parti liderliği yapabildi. Konuşmasında ayrıntıya girmedi ama “sadece ekran arkasındaki trollerden değil, çok daha yakına gelen fiziksel tehditlerden” söz etti. Artık kamusal alanlarda sürekli arkasına bakmak zorunda kaldığını ve kendi evinde bile güvende hissetmediğini söyledi.
Annie Lööf’ün ardından Anna-Karin Hatt
Hatt’ın açıklaması, selefi Annie Lööf’ün aynı nedenle —aşırı nefret, neo-Nazi tehditleri, çevrimiçi troller ve gerçek hayattaki takipçiler— parti liderliğinden ayrılmasından yalnızca üç yıl sonra geldi. Lööf, 2022’de Gotland’daki bir siyasi festivalde konuşma yapmaya hazırlanırken, etkinlikteki diğer bir konuşmacı —politik olarak aktif bir psikiyatrist— bıçaklanarak öldürülmüştü. Katil, aslında Lööf’ü öldürmeyi planlamıştı.
İstifası sırasında verdiği röportajlarda Lööf, siyasetten fiziksel zarar görmeden çıkabildiği için büyük bir rahatlama duyduğunu söylemişti. Kamusal yaşam deneyiminden bahsederken anlattıkları, sağlıklı bir demokrasideki siyasetten çok, panikle köpekbalıkları arasında yüzmeye benziyordu.
Şimdi bir başka liberal kadının daha erken yaşta siyasetten ayrılmasıyla birlikte, burada neler olup bittiğini açıkça görmeliyiz: Kadınlar, kontrolsüz nefret grupları, çevrimiçi troller ve aşırı sağcı fanatikler tarafından kamusal yaşamdan kovuluyor. Dünyanın en güçlü demokrasilerinden birinde bu artık yeni bir “normal” haline geliyor.
Yükselen cinsiyetçilik
Hatt’ın yaşadıkları, kamusal yaşamda kadınları korkutarak susturmaya çalışan erkeklerin küresel ölçekteki davranış biçimini yansıtıyor. Bu aşırılık yanlısı azınlık, giderek zehirli ve denetimsiz hale gelen sosyal medya ortamında ve otoriter sağ partilerin yükselişiyle cesaret buluyor.
Bu tehditlerin ürkütücü niteliğine rağmen, İsveç hükümetindeki muhafazakâr çevreler çoğunlukla durumu önemsizleştiriyor. Başbakan Ulf Kristersson, Hatt’ın daha “kalın derili” olması gerektiğini söyleyerek olayı küçümsedi. Çoğu sağcı yorumcu da benzer şekilde, Hatt’ın “dayanıklı” olmadığını ima etti ve sorumluluğu ona yükledi.
Eğer mantıkları şuysa —“Kamusal yaşamda yer almak istiyorsan ölüm tehditlerini ve takipçileri göze almalısın”— o zaman siyasete katılmak isteyen insan sayısı giderek azalacaktır. Ve hedef alınma olasılığı en yüksek olan kadınlar, göçmenler ve azınlıklar bu alanlardan en çok uzak duracaklardır. Bu da, dünyanın en açık toplumlarından birinde demokrasi için yıkıcı bir geri çekilme anlamına gelir.
Lööf tehditleri anlattı
Hatt’ın istifasından sonra Lööf, 2022’de kendisini istifaya zorlayan tehditleri ayrıntılı biçimde anlattı:
“Ölüm tehditleri, posta kutuma bırakılmış boş mermi kovanları, evimin önünde Nazi gösterileri, sosyal medyada nefret kampanyaları, aileme yönelik tehditler… Değerlerim yüzünden beni öldürmeyi planlayan bir adamla yüz yüze oturdum. Cinayet ve terör suçlarından hüküm giymiş bir adam… 2013’ten itibaren beni takip etmeye başlamış. Bunlar kamu görevinde olmanın korkunç yanları.”
Lööf, aşırı sağcı bir partiyle hükümet kurmayı reddettiği için bu nefretin hedefi olduğunu söyledi.
Merkez Parti kadın örgütü Centerkvinnorna’nın politika şefi Amandah Andersson, Hatt’ın, Lööf’e yönelmiş çevrimiçi nefret ortamının bir kısmını “miras aldığını” söylüyor. “Bir kadın olarak ağır tehditlere ve nefrete maruz kalma riski çok daha yüksek,” diyor.
Hatt ve Merkez Partisi’ne yönelik küçümsemenin büyük kısmı, göç konusundaki liberal tutumlarından rahatsız olan aşırı sağ milliyetçilerden geliyor. Ancak bu öfke, geleneksel muhafazakârlardan da besleniyor; çünkü Merkez Partisi, artık iktidardaki Ilımlı Parti ile birlikte hareket etmek istemiyor. Ilımlı Parti, şu anda mecliste çoğunluğu sağlamak için aşırı sağcı İsveç Demokratları ile ittifaka bağımlı durumda.
İsveç Demokratları’nın taciz şebekesi
Geçen yıl TV4 tarafından yürütülen bir soruşturma, İsveç Demokratları’nın, siyasi rakiplerini sistematik olarak taciz etmek, yalan bilgi yaymak ve kötülemek için geniş bir trol ağı işlettiğini ortaya çıkardı.
Partinin kendi televizyon kanalı Riks, Merkez Partisi’ni ve özellikle Lööf’ü sürekli olarak hedef aldı. Göçü savunduğu için Lööf’e “Şeriat Annie” ve “sosyopat bakışlı” denildi. Riks’in İsveç’te bir milyondan fazla düzenli izleyicisi var.
İsveç’in şiddet şeceresi kalabalık
Güvenlik ve istikrarıyla bilinen İsveç’in, aslında siyasi şiddetle dolu bir geçmişi var: Başbakan Olof Palme, 1986’da öldürüldü. 2003’te Dışişleri Bakanı Anna Lindh, Stockholm merkezindeki bir mağazada bıçaklanarak öldürüldü. 2011’de ise komşu Norveç’teki Utøya adasında 77 genç solcu aktivist, aşırı sağcı bir katliamda hayatını kaybetti; kurbanlardan ve hayatta kalanlardan birkaçı İsveçliydi. Bu saldırı, İskandinav siyasetinde derin bir yara açtı ve yeni kuşak aktivistler üzerinde ölçülemez bir soğutucu etki bıraktı.
Siyasette kadınları hedef alan istismar küresel bir sorun. 2016’da 39 ülkeyi kapsayan bir rapora göre, kadın parlamenterlerin beşinden dördü psikolojik şiddete maruz kalıyor. Katılımcıların yüzde 65’i cinsel aşağılamalara, yüzde 44’ü ise ölüm, tecavüz, dayak veya kaçırılma tehditlerine maruz kaldığını bildirmişti.
Kaynak: The Guardian
