İran ile İngiltere, Fransa ve Almanya’nın temsilcileri nükleer müzakereler için İstanbul’da bir araya geldi. Bu, 12 günlük İsrail-İran savaşının ardından İran’ın Batı ile yaptığı ilk resmi görüşme oldu.
İran Başkonsolosluğu binasında, dışişleri bakan yardımcıları düzeyinde gerçekleşen görüşme saat 10.00 civarında başladı ve 13.30’da sona erdi.
Basına kapalı gerçekleştirilen görüşmede İran’ı dışişleri bakan yardımcıları Kazım Garibabadi ve Mecid Tahtrevançi temsil etti. Görüşmelere yerli ve yabancı basın mensupları yoğun ilgi gösterdi.
İran’dan açıklama: İstişareler devam edecek
Görüşmede tarafların, meselenin çözümü için yeniden bir araya gelinmesi konusunda mutabakata vardığı bildirildi.
Görüşmede İran’ı temsil eden Garibabadi, sonuca ilişkin X hesabından açıklama yaptı.
İstanbul’da Avrupalı temsilcilerle “ciddi, açık ve detaylı bir görüşme” gerçekleştirdiklerini aktaran Garibabadi, “Yaptırımların kaldırılması ve nükleer meseleyle ilgili son gelişmeler ele alındı ve incelendi” ifadelerini kullandı.
Garibabadi, bazı Avrupa ülkelerinin İsrail’in İran’a saldırılarında Tel Aviv’i destekleyen tutumlarını da görüşmede gündeme getirdiklerini ve bu tutumu eleştirdiklerini belirtti.
Garibabadi, “Sözde snapback mekanizması dahil olmak üzere ilkesel duruşlarımızı açıkladık. Her iki taraf da toplantıya belirli fikirlerle geldi ve bu fikirlerin çeşitli yönleri incelendi. Bu konudaki istişarelerin devam etmesi konusunda mutabakata varıldı” dedi.
Gündem ‘tetik mekanizması’
Görüşmenin en önemli gündem maddesi ‘tetik mekanizması’.
‘Snapback’ diye de bilinen bu mekanizma, Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi’nin 2231 sayılı kararına eklenmiş bir düzenleme.
Düzenleme, İran’ın nükleer anlaşma (KOEP) kapsamındaki yükümlülüklerine “ciddi şekilde uymaması” durumunda BM’nin, İran’a yönelik yaptırımlarının otomatik olarak geri dönmesini içeriyor. Bunun için Güvenlik Konseyinde oylama veya oybirliği aranmıyor.
Düzenlemenin süresi 18 Ekim’de sona eriyor. İran nükleer programıyla ilgili Batı ile anlaşmaya varamazsa Avrupa ülkelerinin bu tarihten önce mekanizmayı işletebileceği öngörülüyor.
Bu mekanizma, özellikle 2023 yılından bu yana İran’a karşı ciddi biçimde kullanıldı. Fransa, İngiltere ve Almanya, mekanizmayı devreye sokmayı değerlensirse de henüz Güvenlik Konseyine resmi bir başvuru yapmadılar. Rusya ve Çin ise tetik mekanizmasına karşı çıkıyor.
Ne olmuştu?
E3 olarak adlandırılan ve İran ile nükleer anlaşmanın Avrupa’daki tarafı olarak bilinen Almanya, İngiltere ve Fransa’dan oluşan grup, İran’la ilk görüşmesini 16 Mayıs’ta yine İstanbul’da yapmıştı. İlk görüşmede anlaşma sağlanamamış, ABD-İran nükleer müzakerelerine paralel devam edilmesi kararı alınmıştı.
İran-ABD görüşmeleri ise İsrail’in ABD ve AB desteğiyle 13 Haziran’da Tahran’a saldırmasıyla kesilmişti.
Müzakerelerin gündemi, 2015’te imzalanan nükleer anlaşmayla kaldırılan Birleşmiş Milletler (BM) yaptırımlarının geri getirilmesini sağlayabilecek “tetik mekanizması (snapback)” adı verilen madde.
Kaynak: Evrensel
