fbpx

SYKP İsviçre: 13. Maaşın kaynağı KDV değil sermaye olmalı

Paylaş

SYKP İsviçre örgütü, 29 Kasım referandumunda 13. AHV maaşını KDV artışıyla finanse etme planına “hayır” çağrısı yapıyor: “13. Maaşın kaynağı KDV değil sermaye olmalı.” SYKP İsviçre, kaynağın KDV arttırımı yoluyla toplanmasının yaşam maliyetleri altında ezilen emekçilere yeni bir yük getirirken işverenler için hiç bir sorumluluk getirmeyeceğini belirtiyor.

“13. maaş hakkını biz kazandık; bu kazanımın bedelini emekçilere ödetmelerine izin vermeyelim.” SYKP İsviçre örgütü, 29 Kasım’da oylanacak AHV finansman paketine karşı çıkarak emekçileri ve göçmenleri sandıkta “hayır” demeye çağırıyor. Örgütün açıklamasına göre 2024’te patronların ve bankaların milyonluk kampanyalarına rağmen kazanılan 13. AHV maaşının faturası şimdi KDV yoluyla yine halka çıkarılmak isteniyor.

SYKP’nin itirazı verginin kimin cebinden çıktığına dayanıyor. Öneri kabul edilirse normal KDV oranı yüzde 8,1’den yüzde 8,5’e, otelcilik oranı yüzde 3,8’den yüzde 4’e yükseltilecek. Temel gıda ve ilaç gibi ürünlerin dahil olduğu indirimli yüzde 2,6 oranı sabit kalacak. Yine de KDV, tüketim üzerinden alınan dolaylı bir vergi; SYKP’ye göre kira, sağlık sigortası primi ve gündelik giderleri zaten yükselen işçi ve emekçiler bu yükü alışverişte, hizmetlerde ve faturalarında hissedecek. Pakette işverenlerin AHV’ye bordro katkısını artıran bir madde bulunmaması, örgütün “faturayı sermaye ödesin” talebinin merkezinde.

Örgüt, alternatif olarak AHV ücret primlerinde sınırlı artış yapılmasını ve yükün işverenler ile yüksek gelir sahiplerine daha fazla düşmesini savunuyor. Ancak parlamentodaki son uzlaşmada ücret primi seçeneği dışarıda kaldı. SYKP açıklamasında bu tercihin arkasında ekonomik çevrelerin baskısına dikkat çekiliyor; Economiesuisse’in ücret primi artışına karşı tutumu da bu siyasi mücadele içinde anılıyor. Böylece oylama, yalnızca teknik bir vergi düzenlemesi değil, 13. maaşın bedelinin emekçiler, işverenler ve sermaye arasında nasıl bölüşüleceği meselesi olarak önümüzde duruyor.

SYKP, AHV’nin iflasın eşiğinde olduğu iddiasına karşı fon rezervlerinin 60 milyar frankı aştığını hatırlatıyor. BSV’nin son verileri bu bilgiyi doğruluyor: AHV denkleştirme fonunda 2025 sonunda 60,4 milyar frank, yani yaklaşık bir yıllık harcamanın yüzde 113,2’si bulunuyordu. Bu rezerv, “kasa boş” söyleminin bugünkü durumu tarif etmediğini gösteriyor.

Bu tablo, tartışmayı “ya KDV ya iflas” ikilemine sıkıştırmanın neden sorunlu olduğunu gösteriyor. Rezervler mevcut AHV’nin sağlam bir birikimi; aynı zamanda demografik baskı ve yeni harcama ihtiyacı, kalıcı ve adil finansman seçeneklerini tartışmayı gerektiriyor.

İlk 13. maaş Aralık 2026’da ödenecek; 2026 ve 2027 ödemeleri, referandumun sonucundan bağımsız olarak AHV fonundan karşılanacak. KDV artışı kabul edilirse en erken 2028’de yürürlüğe girecek.

Farklı HAYIR’lar

SYKP açıklaması, sermaye yanlısı “hayır” kampanyasıyla kendi “hayır”ının aynı olmadığını özellikle vurguluyor. FDP ve SVP, KDV artışına karşı çıkarken ücret primlerinin artırılmasını da reddediyor; yapısal reformları, tasarrufları ve emeklilik yaşının yükseltilmesini gündeme getiriyor. SYKP ise sosyal hakların kısılmasına ve emekliliğin geciktirilmesine karşı çıkıyor; maliyetin işverenlere, büyük servet sahiplerine ve sermayeye yüklenmesini istiyor. Kadınların ve göçmen kadınların düşük ücretli, yarı zamanlı ve güvencesiz işlerde yoğunlaşması ile ücretsiz bakım emeği, örgütün adalet talebinde özellikle öne çıkıyor.

SYKP, ordu harcamaları için de ayrı bir KDV artışının tartışılmasını eleştiriyor ve kamu kaynaklarının silahlanmaya değil insanların yaşam hakkına ayrılmasını istiyor. Federal hükümetin savunma harcamaları için hazırladığı geçici KDV artışı önerisi, AHV referandumundan ayrı bir dosya; federal planlamada bunun için 2027 yazında oylama hedefleniyor. SYKP, iki dosyayı kamu kaynaklarının hangi ihtiyaçlara yöneltileceğine ilişkin daha geniş siyasal tercih içinde değerlendiriyor.

Anketler ne diyor?

Kamuoyu araştırmaları referandum öncesinde “hayır” eğiliminin güçlendiğini gösteriyor. SRG adına gfs.bern’in 4–11 Kasım’da 13 bin 527 seçmenle yaptığı ikinci araştırmada yüzde 51 “hayır”, yüzde 46 “evet”, yüzde 3 kararsız yanıtı çıktı. Hata payı ±2,8 puan olduğu için yarış istatistiksel olarak hâlâ başa baş. Ekim ortasındaki ilk SRG araştırmasında ret yüzde 49, destek yüzde 46 ve kararsızlık yüzde 5’ti. Tamedia adına LeeWas’ın yaklaşık 12 bin kişiyle yaptığı son ankette ise yüzde 57 ret, yüzde 41 destek bildirildi. Yöntemleri farklı bu araştırmaların sonuçları doğrudan eşitlenemez; her ikisi de oylama gününe kadar değişebilecek bir eğilimi gösteriyor.

SRG verilerinde yaş ve parti tercihlerine göre de ayrışma var: 65 yaş üstünde, 13. maaştan doğrudan yararlanacak seçmenler arasında destek daha yüksek; gençlerde ret öne çıkıyor. Sol partilere yakın seçmenler finansman önerisini daha çok desteklerken FDP ve SVP seçmenleri ağırlıkla karşı çıkıyor. Fakat SYKP’nin çağrısı, bu iki “hayır”ı aynı yere koymamak gerektiğini hatırlatıyor: Bir yanda KDV yüküne ve sosyal hakların budanmasına karşı emek yanlısı itiraz; diğer yanda daha düşük emekli maaşı, tasarruf ve daha geç emeklilik isteyen sağcı itiraz.

2024’te seçmenler 13. AHV maaşı girişimini yüzde 58,25 oyla kabul etmişti. 29 Kasım’daki sandıkta bu hakkın kendisi değil, parlamentonun seçtiği KDV finansmanı oylanacak. SYKP, oy hakkı bulunan göçmenleri ve emekten, eşitlikten, adaletten yana İsviçrelileri sandığa giderek bu düzenlemeyi reddetmeye çağırıyor. Örgütün mesajı açık: 13. maaş kazanımını emekçilere yeni vergi yükü getirerek finanse etmeyin; faturayı sermaye ödesin.

Ne olmuştu?

3 Mart 2024’te yapılan halkoylamasında İsviçre seçmenleri, AHV yaşlılık aylığı alanlara yılda bir kez ek aylık ödenmesini öngören girişimi kabul etti. İlk 13. ödeme Aralık 2026’da yapılacak. Parlamento, uygulamanın maliyetini karşılamak için önce farklı seçenekleri tartıştı: Federal Konsey başlangıçta KDV artışını, parlamentodaki bazı gruplar ise KDV ile ücret primlerinin birlikte artırılmasını ya da yalnızca ücret primlerini gündeme getirdi. Haziran 2026’da parlamentodaki uzlaşma oylamalarında ücret primini 0,2 puan artırma önerisi reddedildi; KDV’nin normal oranını 0,4 puan yükselten anayasa değişikliği kabul edildi. Anayasa değişikliği zorunlu referanduma tabi olduğundan nihai karar 29 Kasım 2026’da halka ve kantonlara bırakıldı.

Kaynaklar

BSV — 13. AHV maaşı finansman referandumu: maliyet, oranlar ve öngörüler — bağlantı

BSV — AHV finansmanı ve 2025 sonu fon rezervi — bağlantı

Parlamento — finansman seçenekleri ve 98–96 oylaması — bağlantı

Parlamento — KDV kararının oylama sonuçları — bağlantı

SRF / gfs.bern — 2. SRG araştırması, 17 Kasım 2026 — bağlantı

SRF / gfs.bern — 1. SRG araştırması — bağlantı

Watson — son SRG ve Tamedia araştırmalarının karşılaştırması, 18 Kasım 2026 — bağlantı

SRF — Evet kampanyasını yürüten ittifak ve savları — bağlantı

Federal Savunma Bakanlığı — ordu finansmanı için ayrı KDV önerisi — bağlantı

Federal Şansölyelik — 13. AHV girişiminin 2024 sonuçları — bağlantı