Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, savaş nedeniyle evlerinden ayrılarak yurt dışına giden milyonlarca Ukraynalının ülkeye dönmesini istedi. 21 Ekim’de Fox News’e verdiği röportajda 9,5 milyon kişinin geri dönüşüne ihtiyaç duyduklarını söyleyen Zelenskiy, Ukrayna’nın yeniden inşasının yalnızca uluslararası mali yardımlarla değil, ülkesinden ayrılmak zorunda kalan insanların dönüşüyle de mümkün olacağını savundu. Ancak Rusya’nın saldırıları devam ederken güvenlik, barınma ve geçim koşulları geri dönüşün önündeki başlıca engeller olmaya devam ediyor.
“Dönmelerine ihtiyacımız var”
Zelenskiy, 21 Ekim’de Fox & Friends programına katılarak ABD ve Rusya’yla yürütülen barış görüşmelerini değerlendirdi.
Konuşmasının bir bölümünde ülkesini terk etmek zorunda kalan Ukraynalılara değinerek şu ifadeleri kullandı:
“Evlerini kaybetmiş, dünyanın farklı yerlerinde yurt dışında bulunan 9,5 milyon insana ihtiyacımız var. Ukrayna’ya dönmelerine, burada yaşamalarına ve ülkelerini yeniden inşa etmelerine ihtiyacımız var.”
Ukrayna Devlet Başkanı, geri dönüşü savaş sonrası yeniden inşa sürecinin temel koşullarından biri olarak sundu.
Ancak Zelenskiy’nin verdiği 9,5 milyon rakamının hangi dönemi ve göçmen kategorilerini kapsadığı röportajın bu bölümünde ayrıntılı olarak açıklanmadı.
9,5 milyon rakamı BM verileriyle aynı değil
Zelenskiy’nin açıklamasındaki sayı, Birleşmiş Milletler kuruluşlarının kullandığı mevcut mülteci ve yerinden edilme verileriyle birebir örtüşmüyor.
Uluslararası Göç Örgütü’nün (IOM) 16 Ekim tarihli değerlendirmesine göre yaklaşık 6 milyon Ukraynalı Avrupa ülkelerinde mülteci olarak bulunuyor. Ukrayna içinde ise yaklaşık 3,6 milyon kişi yaşadığı bölgeden ayrılmak zorunda kalmış durumda.
Dolayısıyla 9,5 milyon kişinin tamamının hâlen yurt dışında bulunduğunu söylemek, bu verilerle doğrulanamıyor. Zelenskiy’nin farklı yerinden edilme kategorilerini birlikte değerlendirmiş olması mümkün; ancak bu konuda ayrıntılı bir açıklama bulunmuyor.
IOM ayrıca daha önce evlerine dönen yaklaşık 3,8 milyon kişinin bir bölümünün hasarlı konutlarda yaşadığını bildiriyor.
Üç milyondan fazla hanenin konutu zarar gördü
Rusya’nın Şubat 2022’de başlattığı geniş çaplı işgal, Ukrayna’nın konut stokunda büyük bir yıkıma neden oldu.
Dünya Bankası, Ukrayna hükümeti, Avrupa Komisyonu ve Birleşmiş Milletler tarafından Şubat 2026’da yayımlanan ortak rapora göre:
- Ülkedeki konutların yaklaşık yüzde 14’ü zarar gördü veya yıkıldı.
- Konutlardaki hasar üç milyondan fazla haneyi etkiledi.
- Konut sektörünün yeniden inşası için yaklaşık 90 milyar dolar gerekiyor.
- Ukrayna’nın toplam yeniden inşa ve toparlanma ihtiyacı gelecek on yıl için yaklaşık 588 milyar dolar olarak hesaplanıyor.
Bu rakamlar 2025 sonuna kadar oluşan hasarı kapsıyor. Devam eden saldırılar nedeniyle gerçek ihtiyaçlar daha da artmış olabilir.
Savaş sürerken geri dönüş nasıl mümkün olacak?
Zelenskiy’nin çağrısının önündeki en büyük engellerden biri devam eden Rus saldırıları.
IOM, 16 Ekim’de yaptığı açıklamada Rusya’nın enerji ve su altyapısına yönelik saldırılarının yaklaşan kış aylarında yeni göç hareketlerini tetikleyebileceği uyarısında bulundu.
Elektrik, ısınma ve temiz suya erişimde yaşanan sorunlar, özellikle cephe hattına yakın bölgelerde yaşamı zorlaştırıyor.
Örgütün verilerine göre ülke içinde yerinden edilmiş yaklaşık 2,1 milyon kişinin evlerine dönmesi mevcut koşullarda mümkün değil. Konutları yıkılmış, ciddi biçimde hasar görmüş veya durumları belirsiz.
Bu tablo, geri dönüşün yalnızca siyasi çağrılarla sağlanamayacağını gösteriyor. İnsanların yeniden yerleşebilmesi için güvenli konutlara, sağlık ve eğitim hizmetlerine, istihdama ve temel altyapıya ihtiyaç var.
Zelenskiy cephe hattında ateşkese açık olduğunu söyledi
Zelenskiy, aynı Fox News röportajında Rusya ile barış müzakerelerine de değindi.
Mevcut cephe hattı boyunca çatışmaların durdurulmasını, diplomatik çözüm için gerçekçi bir başlangıç olarak değerlendirdi.
ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le üçlü görüşmelere hazır olduğunu belirten Zelenskiy, Avrupa ülkelerinin de sürece katılmasını istedi.
Ancak olası ateşkesin kalıcı barış anlamına gelmeyeceğini vurgulayarak Ukrayna için güvenlik garantileri talep etti.
Ukrayna yönetimi açısından barış görüşmelerinin önemi yalnız askerî değil. Ateşkesin koşulları, ülkesinden ayrılan milyonlarca insanın ne zaman ve hangi güvencelerle dönebileceğini de belirleyecek.
Yeniden inşanın merkezinde insanlar var
Zelenskiy’nin açıklaması, Ukrayna’nın savaş sonrası karşılaşacağı ekonomik ve toplumsal sorunlardan birini gündeme taşıyor: Ülke yalnız yıkılan binalarını değil, dağılan nüfusunu ve çalışma yaşamını da yeniden kurmak zorunda.
Milyonlarca Ukraynalı bugün Almanya, Polonya, Çekya ve başka ülkelerde yaşıyor. Bu insanların bir bölümü çalışıyor, çocuklarını okula gönderiyor ve yeni yaşamlar kuruyor.
Bu nedenle geri dönüş kararında güvenliğin yanı sıra ücretler, istihdam, kira ve konut koşulları ile çocukların geleceği de belirleyici olacak.
Öte yandan yeniden inşa sürecinin kamu kaynaklarıyla mı yoksa büyük ölçüde özel sermaye yatırımlarıyla mı yürütüleceği, konutların kimler için ve hangi koşullarda yapılacağı da önem taşıyor.
Zelenskiy milyonlarca yurttaşına ülkelerini yeniden inşa etme çağrısı yaparken temel mesele, savaş nedeniyle yerinden edilen insanların yalnız yeniden inşada çalışacak nüfus olarak değil, güvenli barınma ve insanca yaşam haklarına sahip bireyler olarak geri dönebilmeleri.
Ukrayna’nın yeniden inşası, insanların ülkelerine dönmesinden önce, dönebilecekleri güvenli ve yaşanabilir koşulların oluşturulmasına bağlı.
