Şili’nin başkenti Santiago’da öğrenciler, 2027 bütçe teklifinde kamusal eğitime ayrılan kaynaklarda yapılması öngörülen kesintilere karşı sokağa çıktı. Şili Öğrenci Konfederasyonu’nun (Confech) çağrısıyla düzenlenen ulusal eğitim grevine öğretmenler ve sendikalar da katıldı. Polis gösteriye tazyikli su ve gazla müdahale etti. Hükümet ilk açıklamasında 17 kişinin gözaltına alındığını bildirirken, Carabineros gün sonundaki bilançosunda gözaltı sayısını 31 olarak açıkladı.
Şili’de 2027 bütçesinin bedelini eğitime ödetmeme talebi öğrencileri yeniden sokağa çıkardı.
1 Ekim sabahı Santiago’daki Plaza Baquedano’da toplanan öğrenciler, “Eğitimden bir peso bile eksilmesin” sloganıyla Alameda üzerinden Los Héroes’e doğru yürüyüşe geçti.
Eylemin çağrısını, ülkedeki üniversite öğrenci federasyonlarını bir araya getiren Confederación de Estudiantes de Chile (Confech) yaptı. Merkezi İşçi Sendikaları Konfederasyonu CUT, Şili Öğretmenler Koleji, lise öğrencisi örgütleri ve çeşitli toplumsal örgütler de ulusal eğitim grevine katıldı.
Katılım rakamlarında polis ile örgütleyiciler arasında büyük fark bulunuyor. Carabineros Santiago’daki yürüyüşe yaklaşık 6 bin kişinin katıldığını açıklarken Confech, öğrenci, öğretmen ve işçilerden oluşan 20 binden fazla kişinin sokakta olduğunu bildirdi.
2027 bütçesine karşı: “Bir peso bile eksilmesin”
Protesto, Devlet Başkanı José Antonio Kast hükümetinin 2027 bütçe teklifini Kongre’ye sunmasının hemen ardından gerçekleştirildi.
Confech, bütçe hazırlıkları başladığı sırada hükümetin kamu harcamalarında kesinti istediğine dikkat çekerek eylül ayında ulusal eylem çağrısı yapmıştı.
Öğrenci örgütü, kamusal eğitimin finansmanının azaltılmamasını; okul öncesinden üniversitelere kadar bursların, sosyal desteklerin, eğitim çalışanlarının ve kamu kurumlarının korunmasını talep ediyor.
Bütçe teklifi yayımlandıktan sonra bazı kesintilerin ayrıntıları da ortaya çıktı.
ADN Radio’nun bütçe belgelerine dayandırdığı haberine göre Liceos Bicentenario programının bütçesinde yüzde 45 azalma öngörülüyor.
Öğrencilere bilgisayar sağlayan “Yo elijo mi PC” programına ise 2027 bütçesinde kaynak ayrılmıyor. Program için 2026 yılında 34 milyar Şili pesosunun üzerinde bütçe kullanılmıştı.
Kamusal eğitimi yöneten Servicios Locales de Educación Pública (SLEP) için belirlenen öğretmen saatlerinde de düşüş öngörülüyor. ADN’nin incelediği bütçe belgelerine göre yerel hizmet başına ortalama 4 bin 176 saatlik, yaklaşık yüzde 6,1’lik bir azalma söz konusu.
Bununla birlikte eğitim bütçesinin toplam büyüklüğüne ilişkin hükümet ile öğrenci ve öğretmen örgütlerinin değerlendirmeleri farklı.
Hükümet, temel sosyal hakların ve eğitime ayrılan yapısal kaynakların korunduğunu savunuyor. Kast, protestoların ardından yaptığı açıklamada emeklilik ve ücretsiz yükseköğretim gibi sosyal hakların bütçede güvence altında olduğunu söyledi.
Öğrenci ve öğretmen örgütleri ise toplam bütçedeki nominal artışların belirli programlardaki kesintileri, öğretmen saatlerindeki azalmayı ve enflasyonun etkisini gizlediğini savunuyor.
Yürüyüş izinliydi, polis güzergâhı kesti
Santiago’daki yürüyüş Metropolitan Başkanlık Delegasyonu tarafından izin verilen bir eylemdi.
Plan, Plaza Baquedano’dan başlayan kitlenin Alameda boyunca ilerleyerek Los Héroes’e ulaşmasıydı.
Ancak yürüyüşün başlamasından kısa süre sonra Universidad Católica ve Gabriela Mistral Kültür Merkezi çevresinde polis ile bazı göstericiler arasında çatışmalar başladı.
Carabineros, tazyikli su araçları ve gaz atan araçlarla müdahalede bulundu. Polis müdahalesinin ardından kitlenin önemli bölümü izin verilen güzergâhı tamamlayamadı.
Confech sözcüsü ve Şili Üniversitesi Öğrenci Federasyonu Başkanı Laura Mlynarz, polis müdahalesinin yürüyüşün genel karakteriyle orantısız olduğunu savundu.
Confech, yürüyüşün büyük bölümünün barışçıl geçtiğini belirtirken müdahale sırasında öğrencilerin, öğretmenlerin ve işçilerin gaz ve tazyikli sudan etkilendiğini açıkladı.
Öğretmenler Koleji de polis müdahalesini eleştirdi ve kamusal eğitim için yeniden sokağa çıkacaklarını duyurdu.
17 olarak açıklanan gözaltı sayısı gün sonunda 31’e çıktı
Şili hükümeti eylemin ardından yaptığı ilk açıklamada 17 kişinin gözaltına alındığını bildirdi.
Ancak Carabineros’un daha sonra açıkladığı gün sonu bilançosunda sayı 31’e yükseldi.
Bu nedenle eyleme ilişkin ilk haberlerde yer alan 17 gözaltı rakamı, günün nihai bilançosunu yansıtmıyor.
Hükümet, polisler arasında yaralanan olmadığını ve yağma kaydedilmediğini açıkladı.
Universidad Católica önünde ise eyleme karşı pankart açan sağ ve merkez sağ öğrenci gruplarıyla bazı göstericiler arasında ayrıca çatışma çıktı.
Yetkililer iki öğrencinin sağlık kuruluşuna götürüldüğünü açıkladı. Confech yönetimi bu saldırıları kınadı ve yaralanan öğrencileri ziyaret ettiğini duyurdu.
Öğrenciler: Eğitim bütçesi yalnız üniversitelerin meselesi değil
Confech’in çağrısı yalnız üniversite öğrencilerini kapsamadı.
Yürüyüşte lise öğrencileri, okul öncesi eğitim çalışanları, öğretmenler ve sendikalar da yer aldı.
Lise öğrencilerinin ulusal örgütlerinden Red Nacional de Centros de Estudiantes de eyleme katılarak gözaltına alınan öğrenciler için çocuk hakları kurumlarıyla koordinasyon kurdu.
Confech sözcüsü Mlynarz, bütçede okul altyapısı, öğretmen ve eğitim destek personeli ile özellikle devlet üniversitelerinin finansmanında sorunlar bulunduğunu söyledi.
Öğretmenler Koleji Başkanı Mario Aguilar da hükümetin açıkladığı rakamların eğitim sistemindeki çalışma koşullarını yansıtmadığını savunarak kamu eğitim hizmetlerinde işten çıkarmalar ve bütçe daralmaları yaşandığına dikkat çekti.
Confech ve CUT polis müdahalesinin hesabını soruyor
Eylemin ertesi günü Confech ile CUT, Santiago Metropolitan Başkanlık Delegesi Germán Codina’ya ortak bir mektup gönderdi.
Örgütler, izin verilmiş yürüyüş güzergâhının neden polis tarafından kesildiğinin açıklanmasını ve kullanılan tazyikli su ile gaz müdahalesinin gerekçelerinin ortaya konulmasını istedi.
Confech ve CUT ayrıca yetkililerle toplantı talep etti ve önümüzdeki aylarda eğitim bütçesine ilişkin ortak çalışmalarını sürdüreceklerini açıkladı.
2027 bütçe teklifinin önünde şimdi Kongre süreci bulunuyor. Tasarının 30 Kasım’a kadar parlamentodan geçirilmesi gerekiyor.
Dolayısıyla 1 Ekim’deki yürüyüş yalnız bütçe açıklamasına verilmiş bir günlük tepki değil. Öğrenci örgütleri, öğretmenler ve sendikalar önümüzdeki iki ay boyunca Kongre’de sürecek bütçe tartışmasının eğitim ayağını sokakta da takip edeceklerini söylüyor.
Şili’de öğrencilerin ortaya koyduğu talep ise sloganlarına yansıyor:
“Eğitimdan bir peso bile eksilmesin.”
