ABD ile Venezuela arasında kurulan yeni petrol düzeninde 17 sahadaki yaklaşık 65 milyar varillik rezerv için 100 yıllık işletme hakkı öngörülüyor. Pentagon’un özel şirkette yüzde 35 pay alacağı, Washington’ın petrolün yüzde 20’sini maliyetine satın alabileceği ve şirket yönetiminde veto yetkisine sahip olacağı anlaşma, Venezuela’nın petrol kaynakları üzerindeki egemenliği tartışmasını yeniden büyüttü.
ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin Venezuela petrol sektörüne yönelik planının ayrıntıları ortaya çıkıyor. Washington’ın desteklediği yeni yapı, Venezuela’nın dünyanın en büyük petrol rezervlerinin yaklaşık beşte birini oluşturan 65 milyar varillik rezerv üzerinde 100 yıla kadar uzanan işletme hakları yaratıyor.
Anlaşmanın merkezinde Venezuelalı iş insanı Alejandro Betancourt’un kontrolündeki North American Blue Energy Partners (NABEP) bulunuyor. Şirkete Venezuela’daki 17 petrol sahasında uzun vadeli işletme hakkı verilmesi planlanıyor. Reuters’a göre sahaların bir bölümünde daha önce Rus ve Çin şirketlerinin çıkarları bulunuyordu.
PENTAGON PETROL ŞİRKETİNE ORTAK OLUYOR
Anlaşmanın en dikkat çekici ayağı ise doğrudan ABD devletinin petrol işletmesine dahil olması.
Plan kapsamında ABD Savunma Bakanlığına bağlı Office of Strategic Capital, NABEP bağlantılı şirket yapısında yaklaşık yüzde 35 hisse elde edecek. Washington ayrıca üretilecek petrolün yaklaşık yüzde 20’sini maliyetine satın alma hakkına sahip olacak. Şirket yönetim kurulundaki atamalar üzerinde de ABD’ye veto imkânı verilmesi planlanıyor.
Böylece ABD devleti yalnızca Venezuela petrolünün müşterisi veya yaptırım koyan siyasi güç konumunda olmayacak; petrolü çıkaran şirket yapısının doğrudan ortağına dönüşecek.
Trump yönetimi anlaşmanın Amerikan vergi mükelleflerine doğrudan maliyet getirmeyeceğini savunuyor.
NABEP ise Venezuela petrol sektörüne yaklaşık 100 milyar dolarlık yatırım yapılacağını ileri sürüyor.
ABD PARA AKIŞINI DA DENETLEYECEK
Anlaşmanın kapsamı 2 Eylül’de Caracas’a giden ABD Enerji Bakanı Chris Wright’ın açıklamalarıyla daha da netleşti.
Wright, NABEP anlaşmasından doğacak mali akış üzerinde Washington’ın sıkı denetim kuracağını açıkladı. Aynı ziyaret sırasında ABD ve Venezuela yönetimleri Chevron başta olmak üzere başka enerji şirketlerinin ülkedeki faaliyetlerini genişletmesi için de yeni anlaşmalar üzerinde çalıştı.
Trump yönetiminin hedeflerinden biri Venezuela petrol üretimini yeniden birkaç milyon varil düzeyine çıkarmak. Washington, Venezuela’dan gelecek ağır petrolün ABD rafinerilerine yönlendirilmesinin petrol fiyatlarını aşağı çekebileceğini savunuyor.
ABD yönetimi aynı zamanda Venezuela petrolünü Amerikan Stratejik Petrol Rezervi için kullanmanın yollarını araştırıyor. Venezuela petrolünün rezervin teknik özelliklerine doğrudan uygun olmaması nedeniyle Enerji Bakanlığı, ağır Venezuela petrolünü Amerikan rafinerilerine verip karşılığında daha hafif Amerikan petrolünü stratejik rezervlere koyabilecek bir takas sistemini değerlendiriyor.
VENEZUELA PETROLÜNÜN BEŞTE BİRİ
Venezuela yaklaşık 300 milyar varille dünyanın en büyük kanıtlanmış petrol rezervlerine sahip ülkelerden biri.
Yeni anlaşmanın kapsadığı yaklaşık 65 milyar varil, bu rezervlerin beşte birine yakın.
Venezuela Ulusal Meclisi 1 Eylül’de anlaşmayı destekledi. Geçici Devlet Başkanı Delcy Rodríguez yönetimi ise dış yatırımların ülkenin yıllardır gerileyen petrol altyapısını yeniden ayağa kaldıracağını savunuyor. Rodríguez, doğal kaynaklar üzerindeki Venezuela egemenliğinin devam edeceğini ileri sürüyor.
Ancak anlaşmaya Venezuela siyasetinin farklı kanatlarından itirazlar geliyor. Eleştirilerin merkezinde 100 yıllık imtiyaz süresi, anlaşmanın şeffaf olmayan biçimde hazırlanması, Amerikan devletinin doğrudan şirket ortağı haline gelmesi ve ülkenin petrol kaynakları üzerindeki fiili denetimin Washington’a kayması bulunuyor. AP’nin 3 Eylül tarihli haberine göre anlaşma Venezuela toplumunda da petrolün ulusal bir varlık olarak görülmesi nedeniyle ciddi tepki yaratmış durumda.
ABD’DE DE ANLAŞMANIN YASALLIĞI SORGULANIYOR
Anlaşma yalnız Venezuela’da değil Washington’da da tartışılıyor.
ABD Kongresi üyeleri Pentagon’un neden özel bir petrol şirketinde hisse sahibi olduğunu ve bunun hangi hukuki yetkiye dayandığını sorguluyor. Petrol sektöründeki bazı büyük şirketler de Washington destekli NABEP’in ayrıcalıklı konuma getirilmesinin Venezuela petrol sektöründe iki katmanlı bir yapı oluşturabileceğinden endişeli.
Reuters’ın analizine göre bu ayrıcalıklı yapı, Venezuela’nın petrol üretimini yeniden ayağa kaldırmak için ihtiyaç duyduğu diğer uluslararası yatırımları dahi caydırabilir.
Trump ise anlaşmayı Amerikan enerji egemenliğini güçlendirecek ve uzun vadede yakıt fiyatlarını düşürecek bir hamle olarak sunuyor.
Ortaya çıkan tablo ise daha açık: ABD’nin askeri müdahalesi sonrasında Venezuela’nın en stratejik doğal kaynağının önemli bir bölümü, Amerikan devletinin doğrudan ortak olduğu özel bir şirket mekanizması üzerinden yüz yıllık bir ekonomik düzene bağlanıyor. Petrolün kime ait olduğu değil, kimin kontrolünde üretileceği, kimin satın alacağı ve gelirin kim tarafından denetleneceği kavgası Venezuela’nın geleceğinin merkezine yeniden yerleşiyor.
