İsviçre’de özel evlerde çalışan temizlik ve bakım emekçilerinin önemli bir bölümü resmi kayıtlara girmiyor. SECO verilerine göre özel hanelere yönelik kayıt dışı çalışma denetimleri 2021’den bu yana yüzde 65 azaldı.
İsviçre’de ev temizliği, çocuk ve yaşlı bakımı gibi özel hanelerde yapılan ücretli işler, kayıt dışı çalışmanın en az görünür olduğu alanlardan biri olmaya devam ediyor.
Ev hizmetlerinde işverenlerin bordro ve sigorta işlemlerini yürüten Quitt’in 2026 raporuna göre, ev hizmetlerinde çalışanların yüzde 43’ü resmi olarak kayıtlı değil. Bir yıl önce kamuoyuna yansıyan tahmin yaklaşık yüzde 40 düzeyindeydi.
Ancak bu oran devletin yaptığı kapsamlı bir sayımdan değil, özel sektör araştırmalarından elde ediliyor. İsviçre Ekonomi Devlet Sekreterliği (SECO) da kendi denetim verilerinin ülkedeki kayıt dışı çalışmanın gerçek boyutunu göstermediği konusunda uyarıyor.
Özel evlerde denetimler geriledi
SECO’nun Haziran ayında yayımladığı 2025 raporu ise denetimlerdeki başka bir gelişmeyi ortaya koyuyor.
Özel hanelere yönelik denetim sayısı 2021’de 693 iken 2025’te 239’a düştü. Bu, dört yılda yaklaşık yüzde 65’lik azalma anlamına geliyor.
Aynı dönemde bütün sektörlerde gerçekleştirilen denetimlerin toplamı 12 bin 62’den 14 bin 450’ye yükseldi. Denetimler özellikle inşaat, gastronomi, ticaret ve kuaförlük gibi sektörlerde yoğunlaştırıldı.
SECO, denetim sayılarının kayıt dışı çalışmanın gerçek yaygınlığını ölçmediğini özellikle belirtiyor. Ancak yüz binlerce haneyi kapsayan bir işgücü piyasasında yılda yalnızca birkaç yüz özel hanenin denetlenmesi, ev emeğinin kamusal denetimin dışında kalma sorununu görünür kılıyor.
Bedeli çalışan ödüyor
İsviçre’de ücret karşılığında yapılan ev temizliği ve diğer ev hizmetleri hukuken çalışma ilişkisi sayılıyor. İşverenlerin sosyal sigorta yükümlülüklerini yerine getirmesi gerekiyor.
Kayıt dışı çalışan bir temizlik emekçisi açısından mesele yalnızca vergi veya bürokrasi değil. AHV emeklilik primlerinin yatırılmaması, kaza sigortasının bulunmaması ve çalışma ilişkisinin belgelenmemesi uzun vadede doğrudan gelir ve sosyal güvence kaybına dönüşebiliyor.
SECO da kayıt dışı çalışmanın çalışanların sosyal güvenlik haklarını zayıflattığını, ücret baskısını ve sömürü riskini artırdığını belirtiyor.
Ev emeğinin önemli bir özelliği ise işyerinin bir şirket veya fabrika değil, özel konut olması. Bu durum denetimi zorlaştırırken çalışanı işverenle bire bir güç ilişkisine daha fazla bağımlı hale getiriyor.
Ev temizliği ve bakım işlerinin büyük ölçüde kadınlar ve göçmenler tarafından yürütülmesi, kayıt dışılığın yarattığı sosyal güvence kaybının da eşitsiz biçimde dağılmasına yol açıyor.
Federal hükümet Haziran ayında kayıt dışı çalışmayla mücadele yasasını güçlendirmeyi amaçlayan bir değişiklik tasarısını görüşe açtı. Tasarı kurumlar arasındaki bilgi paylaşımının artırılmasını öngörüyor; ancak özel hanelerdeki düşük denetim düzeyinin nasıl değişeceği henüz belli değil.
Kaynaklar
- 41Media — İsviçre’de ev temizliğinde kaçak çalışma büyüyor
- SECO — Kayıt Dışı Çalışmayla Mücadele Yasası 2025 Uygulama Raporu
- Quitt — İsviçre Ev Hizmetleri Raporu 2026
- AHV/IV Bilgi Merkezi
